Overmatige haargroei: aanpak van hypertrichose en hirsutisme

Laatst bijgewerkt: mei 2021

dossier Haargroei is sterk rasgebonden. Noord-Europese vrouwen met een licht huidtype hebben meestal een weinig opvallende lichaamsbeharing. Wanneer de beharing toch opvalt wordt dit al snel als abnormaal ervaren. Bij vrouwen afkomstig uit het Middelandse Zee-gebied wordt een zekere mate van donkere lichaams- en gezichtsbeharing als normaal gezien (maar ook daar wordt het meestal niet op prijs gesteld…).
Overbeharing komt bijzonder veel voor en is meestal erfelijk bepaald. Soms kunnen hele families relatieve overbeharing vertonen. Meestal komt deze sterke beharing zowel bij de mannen en de vrouwen in zo’n familie voor.

Er bestaan twee types van overbeharing of overmatige haargroei.

Hypertrichose

hypertrichosis-150.jpg
Ten eerste kan er sprake zijn van overbeharing op plekken die normaal licht behaard zijn, zoals armen en benen. In dat geval spreekt men van hypertrichose. Dit kan zowel bij mannen als vrouwen optreden.
Hypertrichose is meestal erfelijk bepaald, maar kan ook veroorzaakt worden door geneesmiddelen, zoals ciclosporine, fenytoïne en minoxidil en, in mindere mate, corticosteroïden, diazoxide, penicillamine en psoralenen. Na stoppen van het geneesmiddel verdwijnt de hypertrichose na enkele maanden. Hypertrichose wordt niet veroorzaakt door een overmaat aan androgenen (mannelijke hormonen), maar kan er wel door worden verergerd.

Hirsutisme

Hirsutisme is een vorm van overbeharing bij vrouwen, waarbij het beharingspatroon typisch mannelijk is. Er groeien dan donkere, stugge haren in de snor- en baardstreek, op de borst de rug, de buik en de bovenbenen. De haargroei op armen en benen is meestal ook meer uitgesproken dan ‘normaal’. Hirsutisme begint meestal op het eind van de puberteit. Soms kan dit gepaard gaan met onregelmatige menstruatie, een zwaardere stem, acne, een grotere behoefte aan seks, kleinere borsten en een grotere spiermassa. Veel vrouwen hebben fijne donshaartjes op de kin, de onderbuik, de bovenlip, of de borsten. Dat is normaal en is geen hirsutisme.
Hirsutisme komt veel voor: 5 tot 10 % van de vrouwen heeft er voor de menopauze last van.

Hoe ontstaat hirsutisme?

hirsut-lip-2-150.jpg
Hirsutisme is meestal erfelijk bepaald.
Het kan gaan om een verhoogde productie van mannelijke hormonen (androgenen). Als de mannelijke hormonen te veel zijn toegenomen, worden de haarzakjes gestimuleerd tot het vormen van stugge, donkere haren. Dit gebeurt op plaatsen waar de haarzakjes gevoelig zijn voor mannelijke hormonen, zoals in de snor- en baardstreek, op de borst, de rug, de buik en de bovenbenen.
Vaak is er echter sprake van een verhoogde gevoeligheid van de haren voor testosteron. Zo kan een normale testosteronspiegel in het bloed bij deze vrouwen toch aanleiding geven tot versterkte haargroei.
Hirsutisme wordt soms veroorzaakt door een endocrinologische stoornis, zoals het polykystisch-ovariumsyndroom. Dat is een aandoening waarbij de eierstokken van de vrouw cysten bevatten en de hormonenhuishouding in de war gestuurd wordt. Dit syndroom gaat meestal gepaard met onregelmatige menstruaties, en soms met onvruchtbaarheid, overgewicht... Wanneer overbeharing bestaat bij een onregelmatige menstruatie zal de arts gewoonlijk een uitgebreid hormoononderzoek en soms een echo van de eierstokken laten maken. In zeldzame gevallen is het hirsutisme te wijten aan een probleem met de bijnieren.
Ook sommige geneesmiddelen, zoals hormonen, de anticonceptiepil en anabole steroïden, kunnen hirsutisme veroorzaken.

Behandeling

In de eerste plaats moet men de oorzaak van de hypertrichose of het hirsutisme proberen te behandelen.
Indien dit niet mogelijk is of niet volstaat, kunnen eerst lokale behandelingen worden geprobeerd en nadien, bij falen of onvoldoende doeltreffendheid ervan, eventueel een systemische behandeling.
In geval van overgewicht is het raadzaam om af te vallen.

Lokale behandeling

• Scheren
Het haar groeit echter snel terug en voelt dan meestal hard en stug aan (als stoppeltjes).
• Harsen
Bij deze methode wordt een laagje warme was op de te behandelen plek gesmeerd. Vervolgens wordt dit dan in één ruk tegen de haargroeirichting in weggetrokken. De haren die in de was zijn blijven plakken worden soms met wortel en al meegenomen. Voor grote oppervlakten, bijv. de benen een goede methode. De haren blijven tussen de 4 tot 6 weken weg. Daarna moet het harsen herhaald worden. Harsen is pijnlijk en ingroeiende haren of ontstekingen van de haarzakjes worden vaak als bijwerking gezien.
• Ontharingscrèmes (= chemische ontharing)
Deze crèmes bevatten sulfide verbindingen of thioglycolaatzouten. Ze zijn in staat om haarschachten af te breken of op te lossen. De crème moet zolang blijven zitten, totdat de haren kronkelig en elastisch zijn geworden en gemakkelijk te verwijderen zijn. Dit duurt een paar minuten. Na het ontharen moet de huid worden afgespoeld met lauw water. Daarna kan een verzorgende crème worden aangebracht.
Ontharingscrèmes zijn kostbaar wanneer grotere oppervlakten dienen te worden behandeld. Ook bestaat er een grote kans op irritatiereacties of contactallergisch eczeem. Om deze reden wordt het aanbevolen om 24 tot 48 uur van te voren een gevoeligheidsproef te doen op een klein stukje huid. Ontharingscrèmes dienen niet gebruikt te worden voor het gezicht of het schaamstreek. De haren keren na een behandeling snel weer terug.

• Bleken: ontkleuring met crèmes of oplossingen op basis van zuurstofwater of ammoniak. Deze behandelingen kunnen de huid irriteren en huiduitslag veroorzaken.

• Eflornithine
Sinds kort bestaat voor de behandeling van hirsutisme in het aangezicht, een crème op basis van eflornithine (merknaam: Vaniqa). Het gunstig effect verdwijnt na stoppen van de behandeling. Ook bestaat het risico op bijwerkingen, zoals acne, huiduitslag...

• Laserepilatie
Met laser kunnen (donkere) haren permanent verwijderd worden. De cellen van de haarwortel worden eigenlijk kort ‘gekookt’. De haarwortel raakt zo beschadigd dat de haar niet meer kan groeien. Als de haarwortel niet geheel verwijderd is kan er nog wel een zeer dun, niet gepigmenteerd haartje, ontstaan. Dit is cosmetisch meestal niet storend. Omdat haren in een cyclus groeien is slechts een deel van de haren in de groeifase. Alleen in de groeifase is de haarwortel gevoelig voor de laser. Daarom zal altijd een minimum van 3 behandelingen nodig zijn voor een optimaal resultaat. Meestal is ook een jaarlijkse ‘touch-up’ behandeling nodig.

• Elektrolyse
Voor donkere haren is elektrische epilatie, na de ontwikkeling van lasers, een achterhaalde therapie. Omdat laser niet werkt bij hele blonde haren kan voor deze specifieke groep haren elektrische epilatie wel nuttig zijn. Elektrolyse is tijdrovend en bovendien heel duur.

Systemische behandeling met geneesmiddelen

Ernstige vormen van hirsutisme kunnen behandeld worden met geneesmiddelen die de productie van androgenen (=mannelijke hormonen) of de werking ervan ter hoogte van de haarfollikels, afremmen. De behandeling moet gedurende minstens 6 maand worden gegeven alvorens een effect wordt gezien, en het effect verdwijnt na stoppen van de behandeling. Bovendien kunnen er bijwerkingen optreden.

• Cyproteronacetaat in combinatie met ethinylestradiol (Merknamen: Claudia, Cyprodiol, Daphne, Diane, Docdonna, Elisamylan, Gratiella): het gaat hier om anticonceptiepillen die 2 mg cyproteronacetaat en 0,035 mg ethinylestradiol bevatten. Ze worden cyclisch (21 dagen, met een interval van 7 dagen) gebruikt. Deze geneesmiddelen mogen niet tijdens de zwangerschap worden ingenomen. Het gebruik van een anticonceptiepil kan de volgende bijwerkingen hebben: misselijkheid, hoofdpijn, gevoelige of gespannen borsten en een verhoogd risico op trombose.
• Bij ernstige vormen wordt aan deze combinatie gedurende de eerste 10 dagen van de cyclus aangevuld met cyproteronacetaat (merknamen: Androcur of Cyproplex) in een dosis tot 50 mg per dag. Soms kunnen vrouwen last krijgen van gewichtstoename, stemmingsveranderingen of onregelmatige vaginale bloedingen.
• Als er bezwaren zijn tegen de hormonale behandeling kan worden gekozen voor behandeling met spironolacton. Dit is een geneesmiddel dat ook bij hoge bloeddruk wordt gebruikt en dat de werking van mannelijke hormonen blokkeert. Het kan vervelende bijwerkingen hebben, zoals toename van de urineproductie, misselijkheid, pijnlijke borsten en menstruatiestoornissen. Vanwege deze bijwerkingen wordt het niet vaak gebruikt. Verder bestaat er de kans dat spironolacton niet veilig is voor het ongeboren kind. Daarom is het middel niet geschikt voor vrouwen die zwanger willen worden.


bron: Folia Pharmacotherapeutica, www.bcfi.be,Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie, www.huidarts.info, www.huidinfo.nl

Wil je onze artikels graag ontvangen in je mailbox?

Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief.

eenvoudig terug uit te schrijven
Wij verwerken jouw persoonsgegevens conform het Privacy-beleid van Gezondheid NV / Mediahuis.
volgopfacebook

volgopinstagram