Insectenbeten: vervelend en soms gevaarlijk

Laatst bijgewerkt: april 2019

dossier

Elke zomer worden duizenden mensen gestoken door wespen en bijen. Meestal blijft het bij een pijnlijke zwelling en wat jeuk, maar sommige mensen reageren allergisch op een steek. Bij die mensen kan er zelfs een levensbedreigende shock optreden.

Een steek van een bij, een wesp, een hoornaar of een hommel, is meestal een vervelend maar onschuldig incidentje. Op de plaats van de steek zwelt de huid, er is wat jeuk en het voelt pijnlijk aan. Na een paar uur of hoogstens een paar dagen is alle leed geleden.
Afhankelijk van het aantal steken en van de plaats van de steek, kunnen de gevolgen echter ernstiger zijn. 

1. Een lokale reactie

De steek is zeer pijnlijk. Men ziet lokale roodheid, een zwelling van enkele centimeters en een lichte verharding. Meestal gaat dit gepaard met jeuk. Deze reactie verdwijnt meestal enkele uren na de steek.

Naargelang de plaats waar men gestoken wordt, kan de zwelling meer uitgesproken zijn. Dit is ondermeer het geval ter hoogte van het gelaat (oogleden, neusvleugels, oren, lippen) en de hals. Een steek ter hoogte van de mond of de keel kan zodanig opzwellen dat de patiënt begint te stikken.

2. Een toxische reactie

De ernst van de reactie zal toenemen met het aantal steken. Bij veelvuldige steken is de hoeveelheid ingespoten gif groter. Naast de lokale reactie treden ook algemene symptomen op: oedemen, moeheid, braken, buikloop, hoofdpijn, daling van de bloeddruk en soms stuipen en bewustzijnsverlies.

Een volwassene die meer dan 20 steken krijgt, moet gehospitaliseerd worden voor observatie.

3. Allergische reactie
Sommige mensen reageren allergisch op een insectensteek. Een allergische reactie is niet afhankelijk van de dosis en kan reeds optreden na één enkele steek. Iedereen kan een allergie voor wespen- of bijengif ontwikkelen. Het risico om allergisch te worden is groter naarmate men vaker wordt gestoken of als men in een kort tijdsbestek vaak wordt gestoken. 

De volgende symptomen kunnen voorkomen:

• Bij een milde overgevoeligheidsreactie ontstaan grote jeukende zwellingen die een paar dagen kunnen duren. Zelfs het hele been of de arm kunnen opgezwollen zijn.

• Ernstiger is een zogeheten veralgemeende systeemreactie die niet alleen gepaard gaat met lokale zwelling, maar waarbij ook andere symptomen kunnen optreden: 
- rode ogen, 
- tintelende lippen, 
- een lopende neus, 
- een plotse bloeddrukdaling die gepaard gaat met duizeligheid, 
- opzwelling van de tong, het strottenhoofd of de luchtpijp waardoor men in ademhalingsnood komt, 
- kortademigheid,
- braken, 
- enzovoort.
Deze veralgemeende reactie treedt meestal binnen de 15 tot 30 minuten na de steek op.

• Indien er niet onmiddellijk ingegrepen wordt, kan er een anafylactische shock optreden waarbij ernstige hart- en ademhalingsstoornissen kunnen ontstaan.
Iemand die bij een vorige steek overgevoelig reageerde, loopt bij een volgende steek een hoger risico. Het risico op een veralgemeende reactie is echter onmogelijk te voorspellen.

Naar schatting reageert 1 à 2 procent % of ongeveer 100.000 Belgen op die manier op een insectenbeet.

zie ook artikel : Wat is een anafylactische shock?

Wat te doen na een steek?

• Meestal volstaat het om op de plaats van de steek ijs of een koude vochtige doek te leggen. Indien de angel er nog insteekt, moet die zo snel mogelijk worden verwijderd. Vermijd daarbij om het gifzakje leeg te duwen. Het best verwijder je de angel met een schrapende beweging van de vingernagel of een bankkaart. Trek de angel niet tussen twee vingers uit de huid omdat het gifzakje dan verder wordt leeggeknepen.
Verwijder ringen bij een steek in de hand, zodat de bloedvoorziening van de vinger niet in het gedrang komt bij zwelling.
Reinig de steek met water en zeep en ontsmet nadien met een ontsmettingsmiddel.
• De meeste producten voor de behandeling van een insectenbeet, zoals arnica, azijn, alcohol, ether, etherische oliën, menthol,... enzovoort worden niet aangeraden. Hun efficaciteit is niet wetenschappelijk bevestigd.
• Als er veel pijn is, kan een pijnstiller ingenomen worden.

Raadpleeg altijd een arts in volgende omstandigheden:
• Een steek in de mond of de keel is altijd gevaarlijk. Er kan zeer vlug een belangrijke zwelling ontstaan die de ademhaling bemoeilijkt. Geef een ijsklontje om op te zuigen en ga zo vlug mogelijk naar een arts of naar het ziekenhuis.
• Als men meerdere bijen – of wespensteken gekregen heeft (meer dan 20 voor een volwassene) moet het slachtoffer in het ziekenhuis geobserveerd worden.
• Wanneer er lokaal een hevige reactie optreedt (bijv. een abnormale zwelling of zeer hevige jeuk) die na een paar uur niet spontaan verdwijnt, of die pas na een paar uur optreedt. De arts zal eventueel een antihistaminicum (tegen de jeuk en de zwelling) voorschrijven, of een behandeling met corticosteroïden instellen.
• Indien een allergische reactie optreedt na een steek. Bel de 112 voor een dringende overbrenging naar het ziekenhuis. De allergische reactie gaat gepaard met huiduitslag, hevige jeuk, zwelling van het gelaat, duizeligheid, bleekheid, ademhalingsproblemen en het gevoel te stikken. Laat het slachtoffer neerliggen, de benen iets hoger dan de rest van het lichaam.
• Mensen die vroeger reeds een ernstige, algemene reactie vertoonden, moeten van de lente tot de zomer een noodpakket met adrenaline (Epipen, Jext) binnen handbereik hebben, zodat ze dit onmiddellijk kunnen inspuiten. Vraag hierover uitleg aan je arts en leer het product inspuiten. Een antihistaminicum (dat ook gebruikt wordt tegen hooikoorts) vertraagt de reactie, maar volstaat niet om een eventuele shock te voorkomen.
Als je de adrenaline noodpen hebt gebruikt, moet je ook direct een arts waarschuwen!

zie ook artikel : Gebruik een auto-injector bij een allergische reactie

zie ook artikel : Waarom hebt u twee adrenaline noodpennen nodig bij een bijen- of wespenallergie?

Immunotherapie bij insectenallergie

Bij kinderen en volwassenen met een ernstige allergie op insectengif, kan een insectengif immunotherapie of hyposensibilisatiekuur worden toegepast. Dit betekent dat de arts gedurende een bepaalde tijd steeds grotere dosissen van het insectengif inspuit waardoor het lichaam gewend raakt aan dat gif en de overgevoeligheid wordt afgebouwd.

Deze vorm van immunotherapie wordt in toenemende mate gebruikt voor de behandeling van mensen die allergisch reageren op een steek van een wesp, bij of hommel. Immunotherapie is een zeer effectieve behandeling: meer dan 90 procent % van de mensen met een allergie voor wespengif is zes tot twaalf weken na de start van de behandeling volledig beschermd en krijgt bij een nieuwe steek alleen een lokale reactie. Voor bijengifallergie is het percentage wat lager, namelijk 75-80 %. Aan het einde van de therapie heb je heeft u een blijvende bescherming tegen insectengif opgebouwd.
Deze behandeling wordt alleen toegepast bij kinderen vanaf 5 jaar en volwassenen waarbij aan de hand van speciale huidtests en een bloedonderzoek (CAP-test) is bewezen dat ze allergisch zijn voor bijen of wespen, en die bij een volgende steek een levensgevaarlijke reactie (een anafylactische shock) kunnen hebben, of die beroepshalve met bijen of wespen moeten omgaan.

Deze behandeling wordt grotendeels terugbetaald door de ziekteverzekering. 

zie ook artikel : Hoe verloopt desensibilisatie voor bijen- en wespengif?

10 gouden tips voor wie gevoelig is voor insecten

1. Vermijd picknicks en barbecues. Zoetigheid, bier, charcuterie enz. trekken wespen aan. Laat nooit blikjes met frisdrank openstaan en drink zeker nooit uit een blikje frisdrank. Als er een wesp inzit, kan ze in de mond of de keel steken.

2. Vermijd de omgeving van vuilnisbakken en afgevallen fruit waarop wespen verzot zijn.

3. Vermijd fysiek werk waarbij je bezweet raakt. Zweet trekt bijen en wespen aan.

4. Indien je hagen moet scheren, in kreupelhout of aan dakgoten of op een oude zolder moet werken, controleer dan eerst of er geen wespennest in de buurt is.

5. Vermijd de omgeving van bijenkorven en bloemperken in bloei.

6. Draag geen felgekleurde of zwarte kleren of kleren met grote bloemetjesmotieven. Wit, groen en lichtbruin zijn het minst aantrekkelijk voor insecten.

7. Loop nooit blootsvoets door een grasveld. Bijen zijn verzot op de bloempjes van klaver en madeliefjes, en wespen kunnen een nest in de grond hebben.

8. Vermijd geurende deodorant, aftershave en zonnecrème. Zij trekken bijen en wespen aan.

9. Vermijd bruuske bewegingen wanneer er een wesp of bij in de buurt is. Sla zeker nooit een insect dood dat op je lichaam is gaan zetten, maar schiet het eventueel met een vinger weg.

10. Dood geen bij of wesp in de buurt van het nest. Dit zal soortgenoten aantrekken. Probeer ook nooit zelf een wespennest uit te roeien, maar doe beroep op de brandweer.

zie ook artikel : Wat te doen bij een insectenbeet

Bronnen:
https://www.antigifcentrum.be/natuur/dieren/steken-van-wespen-bijen-hommels-en-hoornaars
https://www.uzleuven.be/allergie-voor-wespen-bijen-of-hommelgif
https://www.rodekruis.nl/ehbo-wat-te-doen-bij/wespensteek/
https://www.rodekruis.be/nieuws-kalender/nieuws/zo-hou-je-wespen-uit-de-buurt/
https://www.azsintjan.be/nl/ziekten/bijen-en-wespenallergie/behandelingen
https://www.uza.be/behandeling/allergie-voor-insectengif
https://www.umcg.nl/SiteCollectionDocuments/Zorg/ZOB/A/VLC364_0904%20allergie%20wespen.pdf
https://www.huidziekten.nl/folders/nederlands/bijenwespen.htm
https://www.janpalfijn.be/sites/default/files/public/attachments/informatiefolder_wespen_bijengif_allergie_a5_1.pdf
https://www.kindengezin.be/img/dossier-insecten-2011.pdf
https://nvva-allergologie.nl/patienten/allergie-voor-insecten/
https://www.thuisarts.nl/insectenbeet/ik-heb-last-van-insectenbeet
https://www.bcfi.be/nl/chapters/1?frag=9990326



verschenen op : 07/05/2019


pub