Dengue (knokkelkoorts)

Laatst bijgewerkt: april 2019

dossier

Dengue is een virusinfectie die vroeger sporadisch voorkwam, maar die zich nu in snel tempo verspreidt. De infectie komt voornamelijk voor in de dichtbevolkte gedeelten van de tropische en subtropische gebieden van de wereld, met name in de steden en voorsteden. De ziekte treedt steeds vaker op bij reizigers. Het is niet nodig reizigers af te raden naar landen te gaan waar melding is gemaakt van dengue. In de meeste gevallen is dengue niet ernstig en gaat na een dag of zeven vanzelf over.

Oorzaak

f-123-sympt-tek-denguefever-04-19.png
Dengue is de frequentste tropische arbovirose, dit zijn virale infectieziekten die overgebracht worden door insecten, in dit geval de overdag stekende Aedes-mug. In tegenstelling tot malaria – dat wordt overgebracht door een mug die ‘s nachts steekt - komen deze infectieziekten evengoed voor in de steden als op het platteland.
Er zijn vier afzonderlijke, maar nauw verwante virussen die dengue veroorzaken. Herstel van een infectie met één daarvan biedt levenslange immuniteit tegen dat type, maar verleent slechts gedeeltelijk en tijdelijk bescherming tegen latere infectie met de andere drie. Er zijn zelfs sterke aanwijzingen dat een volgende infectie het risico van een ernstiger vorm van dengue vergroot, hetgeen kan uitmonden in dengue hemorragische koorts (DHK) of het dengue shocksyndroom (DSS), die de dood tot gevolg kunnen hebben. Vooral voor kinderen zijn deze aandoeningen gevaarlijk en zij lopen het meeste risico eraan te overlijden.

zie ook artikel : Tips om muggen te bestrijden

Verspreidingsgebied

Het denguevirus komt voor in het tropische deel van Azië (o.m. Singapore, de Filipijnen, Thailand, Indonesië en Maleisië), de eilanden in de Stille Zuidzee, de Caraïben, Midden-Amerika, de noordelijke helft van Zuid-Amerika en sporadisch ook in Afrika. Ook zijn er gevallen gemeld in Mexico en Zuid-Texas. De ziekte is momenteel in volle expansie in vele tropische gebieden. Recent was er een zeer ernstige epidemie in Brazilië (o.m. in Rio).

Klachten

In zijn typisch klassiek verloop wordt dengue gekenmerkt door een een ernstige, op griep lijkende ziekte die brutaal begint met
• hoge koorts,
• hoofd- en gewrichtspijn (vandaar ook de naam knokkelkoorts) belangrijke spierpijn, pijn achter de ogen rond de oogbollen,
• misselijkheid en braken
• uitslag (op de romp, die zich uitbreidt naar de armen, benen en het gezicht);
• Soms is er een droge hoest,
• de hartslag traag in verhouding tot de koorts.

Klassiek (maar niet steeds) verloopt de ziekte in twee fasen:
na 3-4 dagen koorts treedt een voorbijgaande verbetering op, rond de 5de-6de dag stijgt de koorts opnieuw. Op dat ogenblik kan er een rode vlekkerige huiduitslag verschijnen. Na enkele dagen verdwijnt de koorts dan wel weer, maar er kan een wekenlange periode van moeizaam herstel volgen, gekenmerkt door algemene zwakte (asthenie), spier- en zenuwpijnen.

Levensbedreigende vorm (dengue hemorragische koorts, DHK)

Zeldzaam kunnen er zich ernstige levensbedreigende vormen voordoen: rond de 3de à 4de dag, op het ogenblik dat de koorts daalt en de zieke schijnbaar iets beter is, gaat de toestand snel achteruit, met het optreden van hevig braken en buikpijn. Er kunnen levensbedreigende bloedingen (van het tandvlees en de darmen, en onderhuidse bloedingen) optreden of er kan een shocktoestand (bloeddrukval) ontstaan.
Mits goede medische verzorging, dit is het snel toedienen van de juiste hoeveelheid vocht via infuus, is er bijna altijd een gunstige afloop.
Deze levensbedreigende vorm is duidelijk toegenomen de laatste 20 jaar. De ernstige vorm van de ziekte ontwikkelt zich vooral bij mensen die herhaaldelijk infecties hebben gehad en bij kinderen onder de vijftien jaar. Men neemt aan dat bij een eerdere infectie met één van de 4 types de kans op verwikkelingen toeneemt bij een daaropvolgende infectie door een ander type.

Behandeling

Er bestaat geen specifieke behandeling, de aandoening geneest vanzelf. Volwassenen genezen meestal volledig, hoewel de herstelperiode lang duurt. Bij kinderen jonger dan tien jaar is medische behandeling noodzakelijk.

• Tegen de koorts en pijn kan je paracetamol gebruiken.
• Omdat je bloed bij knokkelkoorts dunner kan zijn, mag je geen bloedverdunnende pijnstillers gebruiken zoals bijvoorbeeld acetylsalicylzuur, diclofenac, ibuprofen of naproxen.
• Tegen overgeven kan je domperidon nemen.
• Zorg dat je voldoende drinkt. Om uitdroging tegen te gaan kan je zakjes met ORS (Oral Rehydration Salt) oplossen in gekookt water dat is afgekoeld, en er steeds wat van drinken.

Gedurende de eerste 3 maanden na een infectie is men wellicht nog beschermd voor de andere serotypes (kruisprotectie). Maar nadien loopt men – vermoedelijk levenslang - enig risico voor de hemorrhagische vorm of shock.
Iemand met dengue hemorragische koorts moet in een ziekenhuis worden opgenomen. Zonder behandeling is er 10% kans op een dodelijke afloop; met de juiste behandeling is deze kans 1 tot 2%.

Voorzorgsmaatregelen

vr-muggenspray-bescherm-benen-170_06.jpg
Er bestaat momenteel nog geen vaccin tegen dengue.
De Aedes-mug, die dengue verspreidt, bijt overdag. Deze mug bijt vooral in de ochtend (vooral van + 9u - 11u), en in de namiddag in de uren voor zonsondergang (vooral van + 13u - 17 u). Binnenshuis, op schaduwrijke plaatsen of als het bewolkt is, kan hij de hele dag actief zijn.
De mug komt veel voor in drukbezochte gebieden en wordt aangetrokken door bedrijvigheid, vocht, warmte en kooldioxide. De mug broedt in 'waterreservoirs' als oude autobanden, blikken, vaten, emmers, bloemvazen en stortbakken, die allemaal regelmatig worden aangetroffen in de huiselijke omgeving.

Bescherming tegen de mug is dan ook vooral overdag nodig.
• Vermijd plaatsen met stilstaand water, daar broeden de dengue-muggen.
• Draag kleren met lange mouwen en lange pijpen, schoenen en sokken. Draag bij voorkeur kleren in een neutrale kleur (bruin of groen) in plaats van met felle kleuren.
• Smeer onbedekte lichaamsdelen (gezicht, hals, handen en enkels) in met insectenwerende middelen. Middelen waarin DEET (diethyltoluamide) zit helpen het best. DEET in hoge concentraties (meer dan 30 procent) kan bijwerkingen hebben, met name bij kinderen. Gebruik daarom geen producten met een DEET-gehalte boven de dertig procent.
Voorkom (DEET)contact met lippen, ogen, open of geïrriteerde huid, bijvoorbeeld ernstige door de zon verbrande huid. Indien toch contact heeft plaatsgevonden dan afspoelen met water. Zorg dat je DEET niet in je mond of ogen krijgt. Smeer bij kinderen geen DEET op de handen (om te vermijden dat ze het in mond of ogen wrijven).
Indien men zonnebrandcrème en DEET tegelijkertijd gebruikt, dient men eerst de zonnebrandcrème en bij voorkeur pas enige uren later de DEET aan te brengen. Bij een kortere tussenpose kan de zonbeschermende werking van de zonnebrandcrème verminderen.
Afhankelijk van persoonlijke variaties, bijvoorbeeld sterk zweten, heeft DEET een werkingsduur van maximaal vier uur.
• Gebruik spuitbussen in open ruimtes om inademing te voorkomen. Breng geen insectenwerendmiddel op de handen van kinderen aan.
• Spuit producten met DEET op de kleding, want de muggen kunnen door dunne kleren heen steken.
• Slaap onder een (geïmpregneerd) muskietennet (klamboe). Een geïmpregneerd muskietennet is doordrenkt met een antimuggenvloeistof zoals permethrine of deltamethrine. Na een half jaar, of na vier keer wassen, zijn deze middelen uitgewerkt. Dat betekent dat je je muskietennet opnieuw moet impregneren.
• Muskietengaas (horren) voor ramen en deuren helpt muggen buitenshuis te houden.
• Er wordt wel beweerd dat vitamine B1 (thiamine), driemaal daags ingenomen in doses van 25 tot 50 mg, muggen afweert doordat het de huid een geur geeft die nauwelijks waarneembaar is voor mensen, maar die onaangenaam is voor muggen. Ditzelfde wordt ook beweerd van knoflook (dat een duidelijk sterkere geur verspreidt), maar beide methoden zijn niet bewezen, en worden ook niet aanbevolen.

CHIKUNGUNYA

Het chikungunyavirus wordt, net als het Dengue-virus, overgebracht door een mug die overdag steekt. Het virus komt sporadisch voor in grote delen van Afrika, India en Zuidoost Azië. Er zijn momenteel epidemieën in India en Zuidoost-Azië. Sinds begin 2014 is er een epidemie in de Caraïben en Midden-Amerika, en is de verspreiding over het Zuid-Amerikaanse continent begonnen (momenteel Brazilië, Colombia, Suriname, de Guyana’s en Venezuela).

Klachten
De ziekte wordt gekenmerkt door een brutaal begin met hoge koorts, griepachtige symptomen en meestal gepaard gaande met opvallende tot hevige gewrichtspijnen in de enkels, polsen en/of vingers. Andere mogelijke symptomen zijn zwellingen van de handen en/of voeten, huiduitslag, lichte bloedingen (tandvlees).
Meestal verloopt de aandoening goedaardig en treedt genezing op na een week, maar bij een aantal personen kunnen de gewrichtspijnen nog weken of maanden aanhouden. Naar aanleiding van de epidemie op het eiland Réunion werd gezien dat bij jonge kinderen en pasgeborenen uitzonderlijk voorbijgaande meningoencephalitis (ontsteking van de hersenen en hersenvliezen) kan optreden.
Zeldzaam zijn een aantal mensen aan de ziekte overleden, vooral fragiele hoogbejaarden (zoals tijdens de jaarlijkse griepepidemie ook hoogbejaarde mensen sterven).

De behandeling is uitsluitend symptomatisch: paracetamol of non-steroïdale ontstekingsremmers, bvb. Ibuprofen.

Voorkomen: idem als Dengue: beschermen tegen muggensteken.

Meer info:
https://www.itg.be/Files/docs/Reisgeneeskunde/Ndengue-chik.pdf

Laatste update: april 2019



verschenen op : 23/06/2008 , bijgewerkt op 17/04/2019
pub

Blijf op de hoogte!

Schrijf je in op onze nieuwsbrief:

Nee, bedankt