Hoe kan je darmkanker voorkomen?

Laatst bijgewerkt: september 2019
ad_LCPierreVeys.JPG

nieuws

Darmkanker, het woord is gevallen… een aandoening die jammer genoeg dagelijks nog veel te veel leed veroorzaakt. Wist je dat iedere Belg 5% kans heeft, dat is 1 kans op 20, om tijdens zijn leven met deze ziekte geconfronteerd te worden. Wist je dat er in België ieder jaar méér dan 8.000 mensen de diagnose van darmkanker te horen krijgen? Dat zijn er gemiddeld 23 per dag! Ieder jaar sterven 3600 Belgen aan darmkanker. Dat betekent dat er iedere dag 10 families in België een dierbare verliezen aan (dikke)darmkanker. Dat zijn 10 begrafenissen per dag ten gevolge van darmkanker. Cijfers die in een ‘welvaartstaat’ als België eigenlijk onaanvaardbaar zijn. Dit moet en kan absoluut beter. Eigenlijk is hiervoor geen enkel excuus meer. De tijd van de zoveelste “white paper” en de zoveelste rondetafel ligt in mijn ogen achter mij. Er is genoeg gepraat. Er is dringend méér actie nodig. Actie om mensen te informeren en voor te lichten over de problematiek van darmkanker.

In 2018 werden de laatste cijfers op wereldvlak gepubliceerd. Men kwam tot bijna 2 miljoen nieuwe gevallen per jaar en bijna 900.000 overlijdens per jaar. Darmkanker staat qua sterfte op de tweede plaats na longkanker. De prognoses voor 2025 zien jammer genoeg alleen maar een stijging van de aantallen… En dit heeft niet alleen met de vergrijzing van de bevolking te maken.

In Europa sterven jaarlijks ca. 200.000 mensen aan dikkedarmkanker. Dunnedarmkanker komt gelukkig zeer zelden voor. Wanneer men spreekt over darmkanker, heeft men het dus over kanker van de dikke darm. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat darmkanker de ‘ideale’ ziekte is om vroegtijdig op te sporen. Het voldoet immers aan al de criteria waaraan een ziekte moet voldoen om in aanmerking te komen voor screening. Dat het dan ook nog de meest kosten-efficiënte vorm van screening is in vergelijking met andere kankers is in deze moeilijke economische tijden meegenomen.

De Europese commissie heeft in 2003 (!) reeds een richtlijn opgemaakt waarbij gesteld wordt dat alle mannen en vrouwen vanaf 50 jaar de mogelijkheid zou moeten geboden worden om deel te nemen aan een programma voor darmkankerscreening. Vijftien jaar later zijn minder dan 20% van de Europeanen die in de doelgroep vallen “in orde” met hun screening.

Ontstaansgeschiedenis

Darmkanker ontstaat bijna altijd uit een kleine (goedaardige) poliep die in het begin slechts een halve cm of een cm groot is. Het duurt een aantal jaar vooraleer zo‘n kleine poliep eventueel uitgroeit tot een grotere poliep of kwaadaardig gezwel. Gelukkig is het maar een beperkte minderheid dat eventueel uitgroeit tot darmkanker. Men neemt aan dat dit proces ongeveer 8 tot 10 jaar kan duren, of misschien zelfs langer. Dat is dus gelukkig een erg lange periode. Van die eigenschap kunnen we gebruik maken als we poliepen of darmkanker vroegtijdig willen opsporen. Er is geen haast bij, maar vanaf een bepaalde leeftijd is het toch verstandig om er rekening mee te houden. Vanaf je 50ste mag je het eigenlijk op je ‘to do’ lijstje schrijven, je huisarts zal je zeker hierbij willen helpen. Vergeet ook niet dat darmkanker geen onderscheid maakt tussen mannen en vrouwen. In tegenstelling tot borst- of prostaatkanker komt darmkanker voor bij beide geslachten, misschien iets meer bij mannen dan bij vrouwen, maar die verschillen zijn niet groot.

ad_darmk_01xy5pu8.png

De oorzaak

Dit is natuurlijk de “one-million-dollar-question”! Het is alleszins een zeer complex verhaal. Ik vergelijk het graag met een puzzel. Er zijn reeds meerdere en belangrijke stukjes van de puzzel gevonden, maar het belangrijkste stuk in het midden is nog niet terecht. Hoewel… Het is al langer bekend dat leeftijd, roken, overgewicht, ongezonde levensstijl, onvoldoende lichaamsbeweging stukjes van die puzzel zijn. Erfelijke factoren die nog niet geïdentificeerd zijn spelen wellicht ook een rol. Er wordt op dit vlak overal ter wereld intensief naar gezocht. Het belangrijkste stuk van de puzzel zou zich wel eens in ons eigen lichaam kunnen bevinden. Onze eigen darmflora die meer en meer haar geheimen begint prijs te geven speelt wellicht een zeer belangrijke rol bij het ontstaan van darmkanker. Ook dat is een ingewikkeld proces, maar de schema’s beginnen steeds duidelijker te worden. Waarom krijgt iemand wel een poliep, en iemand anders geen poliep. Waarom wordt die ene poliep bij iemand kanker en bij een andere persoon niet. Dat zou allemaal wel eens het gevolg kunnen zijn van bepaalde darmmicroben. Het is al zover dat bepaalde darmmicroben de hoofdrol opeisen in het ontstaan van darmkanker. De ‘Fusobacterium nucleatum’ is zo één van die microben. We hebben die microbe bijna allemaal in ons tandvlees, maar het is natuurlijk nog een hele weg tot de dikkedarm en het ontstaan van darmkanker. Ik verwacht de volgende jaren belangrijke doorbraken in het oplossen van deze puzzel!

Erfelijk of familiaal aspect

ad_darmk_fami.png
Weinigen weten en beseffen dat slechts de minderheid van de gevallen van darmkanker een familiale belasting of erfelijk aspect heeft. Men neemt aan dat dit ongeveer 20% van de gevallen is. De grote meerderheid – de andere 80%- van de mensen met darmkanker heeft niemand anders in de familie met darmkanker. Men noemt dit de zgn. “sporadische” gevallen. Ik pleit er voor om dit “geïsoleerde” gevallen te noemen. Het is dus een denkfout om er van uit te gaan dat jouw risico beperkt is of erg klein omdat er in jouw familie niemand met darmkanker is. Als je zegt dat je 1 kans op 20 hebt om ooit met darmkanker geconfronteerd te worden, zeg je ook dat je 19 kansen op 20 hebt om er niet mee geconfronteerd te worden. Dat is natuurlijk ook veel. Maar darmkanker is geen statistiek, geen loterij, maar een harde realiteit. Om te weten of je tot die grote groep zal behoren, moet je maar een kleine inspanning doen: je stoelgang laten onderzoeken. Het is daarom belangrijk om vanaf een bepaalde leeftijd aan preventief onderzoek (‘screening’) te doen. 

Van darmkanker wordt vaak gezegd dat het een ‘50-plus’ ziekte is. Kan misschien wel voor een gedeelte waar zijn, maar je mag toch niet uit het oog verliezen dat ongeveer 15% van de mensen met darmkanker jonger zijn dan 50 jaar. Jammer genoeg neemt die groep de laatste jaren toe. Meerdere studies hebben dit de laatste jaren aangetoond. De oorzaak hiervan is onbekend. We moeten absoluut ook meer rekening houden met die groep jongere mensen. Het was voor mij dan ook geen complete verrassing dat het Amerikaanse Kankerstichting vorig jaar heeft voorgesteld om de screeningsdrempel te verlagen naar 45 jaar. Hoewel dit nog geen Europese richtlijn is, kan ik mij hier volledig in vinden. Méér en meer bedrijven bieden hun personeel de test aan vanaf 45 jaar, een initiatief dat ik alleen maar kan toejuichen.

ad_darmk_ofbrseou.png

De alarmsignalen

Het vervelende aan darmkanker is dat het aanvankelijk geen klachten, geen symptomen geeft. Vandaar dat hij ook vaak ‘sluipmoordenaar’ of ‘silent killer’ wordt genoemd. Van een klein goedaardig gezwel of poliep ga je aanvankelijk niets voelen of merken. Als het kleine poliepje dan stilaan groter wordt, gaat het op een bepaald ogenblik toch ook stilletjes beginnen bloeden. Dat bloed is zo beperkt dat je het met het blote oog eigenlijk niet kan zien. De stoelgang ziet er normaal uit, je voelt niets in je buik, en toch zijn dit de eerste waarschuwingstekens die we moeten proberen op te vangen. In medische termen heet dat ‘occult bloed’, of bloed dat je niet met het blote oog kan zien. Het is pas later dat de klassieke klachten gaan optreden: aanhoudende buikpijn of krampen, valse stoelgangsnood, een veranderd stoelgangspatroon of bloed dat met het blote oog zichtbaar is. Vermoeidheid, bloedarmoede en gewichtsverlies treden vaak pas in een later stadium op. Wanneer men deze klachten heeft betekent het niet dat men darmkanker heeft – ze kunnen afkomstig zijn van talrijke andere ziekten- maar moet je het toch best laten nakijken bij je huisarts of specialist, zeker als ze langer dan 6 of 8 weken blijven bestaan. Steek je kop niet in het zand, je moet niet beschaamd zijn om er over te praten.

De test

ad_poepsimpel.png
Er bestaat een test die dit occult bloed in de stoelgang kan opsporen op een vrij eenvoudige manier, nl. de iFOB-test. Het is eigenlijk niet meer dan een klein borsteltje waarmee je even door de stoelgang moet gaan. Het wordt ook vaak de “mascara”-test genoemd. Je moet met het stokje of borsteltje wel niet door je wimpers gaan, laat dat duidelijk wezen. Sta me toe om te zeggen dat dit “poepsimpel” is. Voor deze test moet je geen speciaal dieet volgen, één test volstaat. Een immunochemische reactie zal aantonen of er al dan niet sporen van bloed in de stoelgang aanwezig zijn. En als dat zo is, betekent dat natuurlijk nog niet dat je een poliep of darmkanker hebt. Het kan afkomstig zijn van een klein wondje, een kloofje of een ontsteking. Positief (afwijkend) wil zeggen dat er ‘occult bloed’ gevonden is. Dan moet je best een bijkomend onderzoek laten doen. Jij en je dokter willen immers weten of dat bloed al dan niet afkomstig is van een poliep of een klein gezwel, en daarvoor moet er in de dikke darm worden gekeken. Dan moet een afspraak gemaakt worden om in het ziekenhuis een coloscopie (kijkonderzoek) van de dikke darm te laten uitvoeren. 

De coloscopie

Dit onderzoek blijft nog steeds de ‘gouden standaard’ maar heeft jammer genoeg bij heel wat mensen nog een slechte reputatie. Het zou moeilijk, pijnlijk en ingrijpend zijn. Met de huidige en nieuwere technieken hoeft dit absoluut niet moeilijk, niet pijnlijk en niet ingrijpend te zijn. Er bestaan bepaalde lichte vormen van anesthesie of narcose die je het gevoel geven dat je even slaapt. De medicatie die hiervoor gebruikt wordt, zorgt ervoor dat je even snel wakker wordt als je in slaap gevallen bent. Heel snel dus… en dan voel je van het hele onderzoek niets. Een half uurtje na het onderzoek ben je klaar wakker. De dokter kan rustig werken, jij kan rustig slapen.
Indien men tijdens een dergelijk onderzoek een poliep zou vinden, kan die op een vrij eenvoudige manier onmiddellijk verwijderd en opgevangen worden om verder te laten ontleden. Dat is een extra voordeel van dergelijk onderzoek. Als blijkt dat er tijdens dat onderzoek niets gevonden wordt, dan ben je minstens voor de volgende 5, wellicht 7 à 8 jaar gerust. De Amerikanen denken zelfs dat je 10 jaren op twee oren mag slapen. Als je zo’n een klein gezwel of kanker in een vroeg stadium vindt en laat verwijderen, heb je 90% kans om er volledig van te genezen. Darmkanker hoeft niet dodelijk te zijn, het scheelt wel een heel stuk als je er op tijd bij bent. Je hoeft dus echt niet bang te zijn om dit met je huisarts te bespreken. Gewoon doen! Onze boodschap is dan ook vrij eenvoudig en telt slechts drie woorden: doe de test! 

De behandeling

ad_darmk_kankerimage.png
Wanneer een kwaadaardig gezwel of darmkanker vastgesteld wordt, moet dit worden verwijderd. Bij een lokale en beperkte aandoening (geen doorgroei in de wand, geen lymfeklieren aangetast) kan dit in een groot gedeelte van de gevallen de dag van vandaag via een kijkoperatie. Het kan het herstel alleen maar bespoedigen. Jammer genoeg is dit niet altijd mogelijk, en moet een klassieke ‘buikoperatie’ uitgevoerd worden. Wanneer nadien blijkt dat er aantasting van de lymfeklieren of in een gevorderd stadium uitzaaiingen (metastasen) zijn, zal er aanvullende behandeling noodzakelijk zijn. Dit wordt steeds in overleg gedaan met de verschillende betrokken specialisten. Zij zullen in functie van de ligging, de aard van het gezwel, verschillende ‘biomerkers’ in het bloed of in het weefsel beslissen welke behandeling het meest geschikt is en de grootste kans van slagen heeft. Men spreekt daarom steeds van ‘behandeling op maat’. Daar waar we vroeger slechts over 2 of 3 medicaties beschikten, beschikken we nu over een heel arsenaal (10 tot 15) verschillende medicaties. België behoort op het vlak van de behandeling bij de top van Europa, met een gemiddelde 5-jaarsoverleving van bijna 70%. Jammer genoeg worden nog te vaak darmkankers vastgesteld in een gevorderd stadium, waarbij de kansen op genezing en overleving beduidend minder zijn. Dankzij de nieuwe behandelingstechnieken en de nieuwere geneesmiddelen zijn die kansen -zelfs bij een vergevorderd stadium- de laatste jaren gelukkig ook verbeterd. De boodschap is dan ook heel duidelijk: hoe vroeger ontdekt, hoe beter de resultaten!
Stilaan begint de immunotherapie ook haar ingang te vinden bij de behandeling van darmkanker. Op dit ogenblik is het jammer genoeg nog maar een beperkt aantal patiënten (5 à 10%) die hiermede gebaat zijn. Over het kostenplaatje zullen we het hier best niet hebben. De behandeling is duur, zéér duur, daarom is het ook zo belangrijk om meer in te zetten op preventie.

Het bevolkingsonderzoek

ad_darmk_bannerlogo.JPG
Sedert oktober 2013 is de Vlaamse Overheid begonnen met een groot bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Alle mannen en vrouwen tussen (aanvankelijk) 55 en 74 jaar krijgen, verspreid over een periode van twee jaar, gratis een iFOB-test thuis gestuurd. Inmiddels heeft men de drempel gelukkig verlaagd naar 51 jaar. Vanaf volgend jaar mogen de 50-jarigen ook een testkit verwachten. In 2017 deden in Vlaanderen iets meer dan de helft van de mensen mee aan het bevolkingsonderzoek. Om precies te zijn, 51,7%. Dit wil dus zeggen dat 48,3% van de mensen om diverse redenen niet mee doet aan het bevolkingsonderzoek. Een gemiste kans om leed tevermijden en kosten te besparen. Aan die 48,3% mensen heb ik eigenlijk maar één boodschap, één grote boodschap, drie woorden: doe de test! Je zal er echt geen spijt van hebben. De Vlaamse Overheid hoopt dat in 2020 60% van de mensen deelneemt. We gaan hier geen discussie voeren of het nu over de dekkingsgraad of participatie (deelname)graad gaat, de betrokken personen weten waarover we het hebben. De initiële doelstelling was een deelname van 60% in 2020. Laat dat glashelder en duidelijk zijn. Dat nadien doelstellingen aangepast worden valt niet onder mijn verantwoordelijkheid. Die 60% moet haalbaar zijn. We mogen op dat punt zelfs wat ambitieuzer zijn. Als onze Noorderburen zelfs nu al méér dan 70% bereiken, moet dat ook bij ons mogelijk zijn. Wat in Nederland kan moet in Vlaanderen ook kunnen.

In Wallonië bestaat reeds een bevolkingsonderzoek sedert 2009. Aanvankelijk met de zgn. “guaiac”-test (de wat complexere en minder gevoelige test met de kaartjes), sedert enkele jaren nu ook met de iFOB-test. Jammer genoeg zijn de resultaten daar niet vergelijkbaar met die van Vlaanderen. Een deelnamepercentage van nog géén 20% kan je moeilijk op enthousiasme onthalen. Dat moet en kan absoluut beter! De grote kloof tusen Vlaanderen en Wallonië bestaat dus ook op het gebied van de screening van darmkanker. In Brussel is men sedert een jaar begonnen met een eigen bevolkingsonderzoek. Dit kunnen we alleen maar toejuichen. Dat hiervoor de apothekers ingeschakeld worden -zoals in andere landen- vind ik persoonlijk zeker geen slechte beslissing. Het kan hopelijk de drempel nog wat meer verlagen om toch mee te doen aan het bevolkingsonderzoek. Benieuwd naar de eerste resultaten.

De vzw Stop Darmkanker

ad_LCPierreVeys2.JPG
Mijn eerste lezing over de screening van darmkanker is reeds meer dan 15 jaren geleden. Het was pas in februari 2010 toen ik drie jonge studenten leerde kennen dat we besloten om zelf een actiegroep op te richten. “Stop Darmkanker” was geboren. Het logo is nog steeds hetzelfde, het resultaat van een kwartiertje teken- en computerwerk op een zondagnamiddag. Het gebruik van sociale media stond van in het begin centraal en was primordiaal voor de verdere groei. In juni van 2012 werd de vzw Stop Darmkanker officieel boven het doopvont gehouden. Van in het begin was duidelijk dat ‘Stop Darmkanker” geen werkgroep maar een actiegroep zou zijn. De internationale darmkankermaand, de maand maart stond van bij aanvang met rode stip in de agenda. Het blauwe lintje, het symbool voor de strijd tegen darmkanker, moest op zoek naar dezelfde aandacht die het roze lintje (borstkanker) krijgt. Geen eenvoudige opdracht, want op de één of andere manier is alles wat met darmkanker te maken heeft kennelijk minder aantrekkelijk, om het woord sexy niet te gebruiken. Het is onze taak om op een creatieve manier om te gaan met dit moeilijk onderwerp. Maar “nothing is impossible”. Als je alleen al naar het maatschappelijk impact kijkt verdienen ze allebei evenveel aandacht. Op dat vlak heeft de vzw Stop Darmkanker nog werk aan de winkel. De strijd achter de schermen is vaak harder dan voor de schermen, maar daar gaan we het in dit artikel niet over hebben. Onze Facebookpagina telt inmiddels méér dan 123.000 volgers, dagelijks worden berichten geplaatst. Reeds méér dan 9 jaar lang… Eind 2015 heb ik mijn ontslag aangeboden in het ziekenhuis en sedert begin 2016 werk ik fulltime voor onze vzw Stop Darmkanker. Met Bruno Mettepenningen heb ik een schitterende en gedreven medewerker. Ons leger vrijwilligers is nog niet zo groot, maar wel slagvaardig. De “lezingenteller” sedert januari 2016 is inmiddels de 460 gepasseerd, dit jaar staat de 500ste nog op het programma. Onze pipeline zit vol met nieuwe acties en campagnes. Dat is ook nodig als de tegenstander darmkanker heet.

ad_CoverDirk.jpg
Eén van onze projecten die sedert enige maanden op de markt is, is onze “graphic novel”, ons stripalbum. “Dirk” is een door Mario Boon mooi getekend verhaal van een 50-jarige geschiedenisleraar die met darmkanker geconfontreerd wordt. Hij komt terecht in een rollercoaster van emoties, waarbij hij als een gladiator het gevecht aangaat tegen het monster dat darmkanker heet. Het lijkt op een David tegen Goliath verhaal, maar wie zijn geschiedenis kent weet hoe dat verhaal afgelopen is. Met dit album willen opnieuw trachten om op een andere manier de drempel te verlagen en de lezers aan te zetten om de test te doen. We blijven steeds op dezelfde nagel kloppen. Het album is uitgegeven bij Ballon Media en bestaat reeds in 4 verschillende talen. Nederlands, Frans (Jean), Engels (John) en Italiaans (Luca). Spaanse, Duitse, Catalaanse en Turkse vertalingen zijn op komst. Voor de die-hard stripliefhebbers is er een gelimiteerde editie in die andere wereldtaal, het ‘Aantwaarps’ (met dank aan Guillaume Van der Stighelen voor de vertaling).

Kennis delen, informatie verstrekken en voorlichting geven behoren tot onze kerntaken. We zijn van nature geen patiëntengroep, maar een preventiegroep. Eigenlijk is het onvoorstelbaar en eigenlijk onaanvaardbaar dat nog zoveel mensen geconfronteerd met darmkanker door een gebrek aan informatie. Juist op een moment dat we in een informatiemaatschappij leven en dat je alles binnen de minuut via je smartphone of laptop kan te weten komen. En toch… Na 15 jaren lezingen te hebben gegeven in binnen- en buitenland kan ik je met de hand op het hart zeggen dat de kennis over dit onderwerp nog steeds onvoldoende en ontoereikend is. Die kennis willen we overbrengen naar het brede publiek, naar gezagsdragers, naar gezondheidswerkers, naar iedereen. Want wij zijn van één zaak 100% overtuigd: méér informatie = minder darmkanker.

Ik heb een droom, een droom van een wereld zonder darmkanker. Maar die weg is nog lang. Ik wil ooit wakker worden in een wereld waar darmkanker een zeldzame ziekte is, in een wereld waar niemand meer hoeft te sterven van darmkanker. Die weg is nog lang, maar opgeven staat niet in ons woordenboek.

Ik sluit af met mijn grote boodschap, simpel, drie woorden: doe de test!
Hier vindt u de agenda van mijn lezingen.

ad_darmkanker_koers.png

Dr. Luc Colemont - maagdarmspecialist
Managing Director vzw Stop Darmkanker


bron: ingezonden mededeling: stopdarmkanker.be
verschenen op : 17/09/2019