11 vragen over een verzakking of prolaps

Laatst bijgewerkt: januari 2019
123-h-prolaps-verzakking-blaas-02-19.jpg

nieuws

Twintig tot dertig procent van de vrouwen ontwikkelen tijdens hun leven klachten van verzakking van de blaas, baarmoeder en/of darm (uro-genitale prolaps). De blaas, een deel van de darm en de baarmoeder zitten bij een verzakking niet meer goed op hun plaats en zakken naar beneden in of tot buiten de vagina.


1. Hoe ontstaat een verzakking?

Een verzakking wordt veroorzaakt door een defect of scheur in het steunweefsel rond de vagina (de bekkenbodemspieren, pezen en ander steunweefsel). Dit is met andere woorden een probleem in de structuur van de spierlaag van de bekkenbodem (vergelijk dit met een liesbreuk of een scheur in de buikwand). De basis van het probleem is de afname van de stevigheid van de ligamenten of spierlaag. 

Wanneer dit steunweefsel verzwakt, uitrekt of scheurt, zakken de organen in de vagina en soms zelfs tot voorbij de vaginale ingang. In de praktijk betreft het meestal meer dan één orgaan. Bijvoorbeeld: blaas en baarmoeder zijn samen verzakt of de schedekoepel en de endeldarm. Alle combinaties zijn hierbij mogelijk en in verschillende gradaties van ernst.

Een verzakking kan ontstaan als: 
  • er een verzwakking van de spieren of steunweefsels optreedt; 
  • de ligamenten te sterk uitgerekt zijn; 
  • het ondersteuningsapparaat afgescheurd is van de bekkenorganen. 

2. Wat zijn de oorzaken van een verzakking?

  • Zwangerschap en bevalling zijn de grootste risicofactoren. Door een toename van de druk op de bekkenbodem (tijdens de zwangerschap en zeker tijdens de bevalling) kan er een verzwakking of beschadiging van de steunweefsels optreden. De verzakking kan reeds tijdens de zwangerschap of kort erna optreden, maar vaker zal ze pas jaren na de bevalling ontstaan. 
  • Leeftijd en menopauze: met de leeftijd en door hormonale veranderingen na de menopauze verzwakt de bekkenbodem, zodat de kans op verzakking toeneemt. Meer dan 40 procent van de vrouwen boven 40 jaar zou een verzakking hebben.
  • Lichamelijk zwaar werk (heffen, langdurig rechtstaan) en bepaalde sporten (bal- en springsporten, joggen). 
  • Chronische constipatie 
  • Overgewicht
  • Uitgesproken vermagering 
  • Veelvuldig hoesten, bijvoorbeeld ten gevolge van roken of een longaandoening. 
  • Erfelijke factoren: als uw moeder een verzakking heeft gehad, hebt u een grotere kans om daar ook last van te krijgen.
  • Bij sommige vrouwen bestaat er een aangeboren zwakte van steunweefsels en bijgevolg ook een grotere kans op verzakking (Syndroom van Ehlers Danlos, Syndroom van Marfan,...). 

3. Kunnen ook mannen een verzakking krijgen?

Mannen kunnen natuurlijk geen vaginale verzakking krijgen. Maar bij mannen kan de darm verzakken en dan in de anus terechtkomen.

4. Wat merkt u van een verzakking?

In ongeveer de helft van de gevallen geeft een verzakking geen of geen opvallende klachten. Zowat 10 procent van de vrouwen met een verzakking heeft ernstige klachten. 

De aard van de klachten is onder meer afhankelijk van het type verzakking (het orgaan dat is verzakt). De meest voorkomende klachten zijn:

  • een ‘bolgevoel’ of een drukgevoel in de vagina. De klachten nemen toe na fysieke activiteit of langdurig rechtstaan en ze verbeteren na rust;
  • pijn of hinder tijdens geslachtsgemeenschap;
  • moeilijk leegplassen, urineverlies, plasdrang, frequent plassen; 
  • stoelgangproblemen (constipatie, het gevoel dat er nog iets achterblijft in de darm); 
  • hinder tijdens lichamelijke activiteit;
  • soms pijn of een zeurderig gevoel in het bekken, de onderbuik of de onderrug;
  • soms wat bloedverlies.

5. Is een verzakking gevaarlijk?

Neen, een verzakking kan wel hinderlijk en pijnlijk zijn, maar is meestal niet gevaarlijk. Slechts in zeer zeldzame gevallen kan door de verzakking uw blaas-, nier- of darmfunctie in het gedrang komen. Dan mag een behandeling niet langer worden uitgesteld.

6. Kunt u met vrijen een verzakt orgaan beschadigen?

Neen, maar vrijen kan soms wel pijnlijk aanvoelen.

7. Kunt u zelf iets doen om een verzakking te voorkomen?

Sommige maatregelen kunnen mogelijk helpen om een verzakking te voorkomen of om de hinder ervan te verlichten, al bestaat daarover weinig onderzoek.

  • Na een bevalling zijn oefeningen voor de bekkenbodemspieren zeer nuttig om een verzakking te voorkomen. Postnatale oefeningen worden terugbetaald. 
  • Al te frequent plassen, is vaak een aangeleerd gedrag en resulteert nog uit de kindertijd. Vrouwen meer dan mannen lopen vaak ‘uit gewoonte’ naar het toilet. Probeer hierop te letten. Voortdurend naar het toilet gaan, is niet goed voor uw blaas noch voorkomt het een blaasontsteking. Rustig neerzitten op het toilet en volledig leegwateren daarentegen wel.
  • Dieetmaatregelen (vermageren) kunnen noodzakelijk zijn. Hiervoor kan u worden doorverwezen naar een diëtiste. Overgewicht draagt bij tot klachten van zowel een zakkingsgevoel alsook incontinentie.
  • Stoppen met roken en beperken van uw cafeïne, alcohol en aspartaam-consumptie kunnen klachten van druk op de blaas en drangincontinentie helpen verbeteren. Nicotine beschadigt bovendien het bindweefsel en de doorbloeding van uw bekkenbodem(organen). Postoperatieve complicaties en recidieven komen meer voor bij rokers dan bij niet-rokers.
  • Vermijd zwaar fysieke arbeid (vooral heffen), wees voorzichtig bij het uitoefenen van bepaalde sporten (bijv. joggen).
  •  Verzorg obstipatie en oorzaken van langdurig hoesten.

8. Moet een verzakking altijd behandeld worden?

Een verzakking die geen ernstige klachten veroorzaakt, dient in principe geen behandeling te krijgen. Wanneer er echter hinder ontstaat, kan een behandeling nodig zijn. 

9. Helpen bekkenbodemspieroefeningen bij een verzakking?

Als blijkt dat u uw bekkenbodemspieren niet op de juiste manier gebruikt of dat deze spieren niet goed functioneren, kan bekkenbodemtherapie uitkomst bieden. Het doel is om van de bekkenbodem en de omliggende spieren (weer) een samenwerkend geheel te maken.

Kinesitherapie om uw bekkenbodemspieren te versterken, is het meest doeltreffend bij patie¨nten met urineverlies tijdens inspanningen (stressincontinentie). Ook milde vormen van prolaps kunnen verholpen worden door het regelmatig uitvoeren van bekkenbodemspieroefeningen. Bij een grote verzakking of wanneer een verzakking al langere tijd bestaat, helpt oefenen van de bekkenbodemspieren meestal niet.

Deze oefeningen leert u het best in begeleiding van een gespecialiseerde bekkenbodemkinesist(e). Hierbij kan het gebruik van een feedbackapparaat zinvol zijn. Het apparaat is verbonden met een conus die u zelf vaginaal inbrengt alvorens te starten met uw oefeningen.
Na zes tot acht weken moet u merken of de behandeling helpt.

U kan de website van geregistreerde bekkenbodemkinesisten raadplegen voor een gespecialiseerd kinesist in uw buurt:
www.pelvired.be
www.bicap.be

10. Helpt een pessarium of vaginale ring bij een verzakking?

Een pessarium of ring is een zachte plastiek (silicone) ring die lijkt op een donut (er bestaan ook andere vormen) en die in de schede wordt geplaatst om de organen die verzakt zijn terug op hun plaats te duwen. Niet elke vrouw met bekkenbodemklachten zal met een ring geholpen kunnen worden; de soort verzakking en de stevigheid van de bekkenbodem spelen hierbij een rol. Verzakkingen van de voorwand van de vagina zijn meestal makkelijker te behandelen met een ring dan een verzakking van de achterwand. 

Patie¨nten die reeds geopereerd werden voor een verzakking, of patie¨nten met een wijde opening van de vagina, zijn vaak moeilijker te behandelen met een vaginale ring omdat deze in dergelijk geval kan worden uitgestoten. 

Ringpessaria moeten regelmatig verwijderd en schoongemaakt worden. Doorgaans minstens éénmaal om de 3 à 6 maanden. Dit kan u zelf doen,  of laten doen door uw gynaecoloog of uw huisarts.
Bij het gebruik van een pessarium wordt het gebruik van een crème of ovules met oestrogenen aanbevolen om irritatie van de vaginale slijmvliezen te voorkomen. Ernstige irritatie kan bloedverlies veroorzaken. In dit geval contacteert u best uw arts.

Meestal veroorzaakt het dragen van een ringpessarium geen ongemakken behoudens wat meer vaginaal witverlies. Ook gemeenschap hebben met een pessarium is mogelijk, al kan u of uw partner het pessarium wel voelen. Soms duwt het pessarium de urineleider dicht. Hierdoor blijft er een beetje urine in de blaas zitten na het plassen.

11. Wanneer is een operatie nodig?

In sommige gevallen van verzakking zal een operatie de beste of enige oplossing zijn. Doel van een operatie is om uw symptomen van prolaps te verhelpen en hierbij (zo goed mogelijk) uw blaas- en darmfunctie te bewaren. Ongeveer 10 à 15 procent van alle vrouwen worden ooit aan een verzakking geopereerd.

Het soort en de ernst van de verzakking en de ernst van de klachten zullen mee de operatietechniek bepalen. 
De operaties kunnen ingedeeld worden in buikoperaties en vaginale operaties. Er zijn twee types buikoperaties: sommige kunnen via een laparoscopie (kijkoperatie) uitgevoerd worden, andere via laparotomie (open buikoperatie). Soms zal het verzwakte/beschadigde weefsel hersteld worden door middel van hechtingen. Bij andere operaties kan het gebruik van een netje (mesh) noodzakelijk zijn om de verzakking op te heffen. Dit materiaal kan zowel langs vaginale weg alsook langs de buik worden gebruikt tijdens het operatieve herstel. Het gebruik van een synthetisch implantaat heeft voor- en nadelen. Het zal slechts worden gebruikt wanneer strikt nodig.

Indien de verzakking enkel de blaas of enkel de endeldarm betreft, kan dit via vaginale weg worden behandeld. Wanneer meerdere organen zijn verzakt, zal meestal een laparoscopie via de buik worden uitgevoerd, al dan niet met gebruik van een robotsysteem.

Bij operaties die via de vagina gebeuren is zowel een ruggenprik als een algemene verdoving (narcose) mogelijk. De buikoperaties gebeuren steeds onder een algemene verdoving.

Belangrijk om weten is dat een verzakking na een operatie relatief vaak terugkomt (recidief), waardoor een nieuwe operatie kan nodig zijn. 

Bronnen
https://www.actualcare.be/nl/nl-urobel/prolaps-vagina/
www.uzleuven.be/sites/default/files/brochures/voorwandherstel.pdf
www.uzgent.be/nl/home/Lists/PDFs%20patienteninformatiefolders/Prolaps.pdf
www.zol.be/gynaecologie/aandoeningen/verzakking-en-incontinentiekliniek/prolaps
www.thuisarts.nl/verzakking/ik-heb-verzakking
www.nhg.org/sites/default/files/content/nhg_org/uploads/definitieve_richtlijn_prolaps_2014_21_0.pdf
www.mmc.nl/bekkenzorg/aandoening-en-behandeling/verzakking/
www.ziekenhuisgeel.be/files/brochures/Brochure%20Lap.%20sacropexie.pdf
www.azdelta.be/sites/default/files/vaginaprolapsherstel_met_mesh_2.pdf
www.kiesbeter.nl/onderwerpen/verzakking



verschenen op : 04/02/2019


pub