Wat is diabetische retinopathie en macropathie en wat kunt u eraan doen?

Laatst bijgewerkt: januari 2019

dossier Diabetische retinopathie is een degeneratieve aandoening van de bloedvaten van het netvlies die voorkomt bij mensen met suikerziekte (diabetes). Het netvlies is de lichtgevoelige laag van het oog waarop het beeld wordt geprojecteerd en vervolgens wordt doorgeseind naar de hersenen. Diabetische retinopathie is een belangrijke oorzaak van blindheid. Wanneer ze echter tijdig wordt opgespoord, kan ze meestal goed worden behandeld.

Hoe ontstaat retinopathie?

Diabetische retinopathie treedt op wanneer de kleine bloedvaatjes, die het netvlies voorzien van voedingsstoffen en zuurstof, door het teveel aan suiker in het bloed beschadigd worden. Het netvlies krijgt daardoor minder zuurstof. Als reactie hierop komen er groeifactoren vrij, die als een stimulans werken voor het vormen van nieuwe bloedvaten. Deze nieuwe bloedvaatjes zijn echter broos en kunnen gemakkelijk bloeden. Nieuwe bloedvaten kunnen ook littekenweefsel veroorzaken dat soms aanleiding kan geven tot een netvliesloslating. Tenslotte kan door woekering van nieuw gevormde vaten ook een moeilijk te behandelen vorm van glaucoom ontstaan. Wordt diabetische retinopathie niet behandeld, dan leidt het op den duur tot blindheid.

De beschadiging van het netvlies verloopt meestal zeer geleidelijk. 

  • In het begin rekken de bloedvaatjes een beetje uit en kunnen ze wat vocht en vet gaan lekken. Dit hoopt zich voor een deel op in het netvlies, maar hoeft nog geen problemen te veroorzaken. Als de bloedvaten meer gaan lekken, ontstaan er wel klachten. Dit heet niet-proliferatieve diabetische retinopathie of achtergrond retinopathie.

  • Er kan ook schade aan het netvlies ontstaan doordat de beschadigde bloedvaatjes het netvlies te weinig zuurstof geven (ischemie). Als reactie hierop maakt het netvlies nieuwe bloedvaatjes aan (proliferatie). 

123-anatom-diab-retinopath-01-19.png
Deze zijn vaak van slechte kwaliteit en kunnen bloeden en lekken vocht en vet in het netvlies. Een dergelijke bloeding kan een plotse daling van het zicht veroorzaken door vertroebeling van het glasvocht. Dit heet proliferatieve diabetische retinopathie.


  • Als het lekken van vocht en vet in de macula (gele vlek) optreedt, heet dit diabetische maculapathie of macula-oedeem. De macula is een klein gebiedje in het centrum van het netvlies. Met dit deel van het netvlies kunnen we scherp zien. Als diabetische retinopathie optreedt in de macula, neemt het centrale gezichtsvermogen onmiddellijk af. Dit is de mogelijkheid om details te zien en gezichten te herkennen. Het lezen wordt ook erg bemoeilijkt. Het perifeer ruimtelijk zicht blijft daarentegen bewaard.

  • Risicofactoren oogproblemen

    • Diabetische retinopathie en maculopathie ontstaan sneller bij slecht geregelde suikerwaarden. 
    • Hoe langer u diabetes hebt, hoe meer kans op oogproblemen. Na 20 jaar is de kans opgelopen tot 85 à 95 procent.
    • De kans op retinopathie is het grootst bij patiënten met diabetes type 1, gevolgd door patiënten met diabetes type 2 die insuline moeten spuiten. 
    • Hoge bloeddruk en een verhoogd cholesterolgehalte vergroten het risico.
    • Als u al andere complicaties hebt, zoals nierproblemen, hebt u meer kans op oogproblemen.

    Wat merkt u ervan?

    Welke klachten iemand heeft, hangt af van de ernst van de schade en vooral ook van de vraag welk deel van het netvlies is aangetast. Vaak merkt u er in het begin weinig of niets van en ontstaan klachten pas in een later stadium als het netvlies al flink is beschadigd.

    Indien u een van deze klachten ondervindt, moet u zo snel mogelijk uw arts raadplegen.
    • Verminderde gezichtsscherpte.
    • Minder goede detailwaarneming en/of minder heldere kleuren.
    • Wazig of vervormd zicht.
    • Dubbelzien.
    • Zwarte vlekjes of lichtpuntjes in het gezichtsveld en/of bewegende vlekjes of slierten.
    • Nachtblindheid.

    Diabetes kan ook oogklachten geven die niets met retinopathie te maken hebben. Een voorbeeld hiervan is een wisselende gezichtsscherpte of wazig zien door schommelingen in het suikergehalte in de ooglens. Op het moment dat het suikergehalte weer goed is, wordt het zicht scherper. Ook kunnen er veranderingen in de vorm van de ooglens optreden, of kan men dubbel zien doordat de oogzenuw is aangetast. 

    Periodiek oogonderzoek

    Indien u diabetes hebt, is een regelmatig preventief oogonderzoek noodzakelijk. Er kunnen afwijkingen optreden in de ogen die (nog) geen klachten geven, maar wel behandeld moeten worden om verdere beschadiging te stoppen.

    Diabetes type 1

    • Bij diabetes type 1 wordt een eerste oogonderzoek aangeraden 3 maanden en uiterlijk 5 jaar na diagnose van de ziekte. 
    • Bij kinderen gebeurt het eerste onderzoek op de leeftijd van 10 jaar. 
    • Nadien volgt jaarlijks een oogonderzoek.
    • Frequenter onderzoeken kunnen nodig zijn bij risicofactoren voor een versnelde vooruitgang: bijvoorbeeld tijdens de puberteit, tijdens de zwangerschap (altijd een controle bij de eerste zwangerschapsraadpleging), bij een sterk ontregelde diabetes…

    Diabetes type 2

    • Meestal wordt een eerste oogonderzoek aangeraden binnen de drie maanden na de diagnose van diabetes.
    • Vervolgens gebeurt jaarlijks een oogonderzoek.
    • Het oogonderzoek kan om de twee of drie jaar gebeuren zolang er geen afwijkingen worden vastgesteld en als de glycemie goed geregeld is en er geen verhoogde bloeddruk is. 
    • Het onderzoek zal frequenter gebeuren indien er klachten ontstaan of indien er risicofactoren zijn voor een versnelde evolutie (bijv. zwangerschap, sterk ontregelde bloedglucose, insuline spuiten…). 

    Burgerwetenschapsproject ‘Oog voor Diabetes’

    VITO (Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek) is druk bezig met een computerprogramma om verschillende oogaandoeningen, waaronder diabetische retinopathie, in een vroeg stadium op te sporen. In januari 2019 gaat het burgerwetenschapsproject ‘Oog voor Diabetes’ (in samenwerking met de Diabetes Liga) live. 

    Oog voor diabetes is een burgerwetenschapsproject dat uw hulp wil gebruiken om foto’s van het netvlies achter in ons oog te inspecteren op sporen van diabetische retinopathie. De foto’s waarop u kenmerken van retinopathie aanduidt, zullen gebruikt worden om een computerprogramma te ‘trainen’ zodat het automatisch de kenmerken van diabetische retinopathie op het netvlies kan opsporen. Door middel van deep learning, zal het programma leren om automatisch de symptomen te herkennen.

    Het programma zal oogartsen helpen om sneller en efficiënter een diagnose te stellen.
    U hoeft geen supercomputer te hebben of speciale software te installeren. Alles wat u nodig hebt, is een computer met internetverbinding en wat tijd. U bepaalt zelf hoeveel tijd u in het project stopt. Hoe meer beelden u voor annoteert, hoe beter. 
    De pagina waarop u de beelden kan annoteren wordt beschikbaar vanaf januari 2019. 

    Meer info

    Welke onderzoeken worden uitgevoerd?

    Bij de preventieve oogcontroles gebeuren een aantal onderzoeken.

    • Meting gezichtsscherpte en oogdruk.
    • Een spleetlamponderzoek: een spleetlamp is een microscoop waarmee de oogarts het voorste deel van het oog, zoals de lens en het voorste deel van het glasvocht, onderzoekt. De lamp vergroot de oogstructuren sterk.

    • Oogfundusonderzoek: de oogarts kijkt met een lichtje naar het netvlies en de binnenkant van het oog. Daarbij worden ook digitale fundusfoto’s gemaakt.  

    • Omdat de pupil door het licht vernauwt, gebruikt de oogarts oogdruppels die de pupil verwijden. Deze druppels kunnen gedurende een tweetal uur na het onderzoek het zicht tijdelijk vertroebelen. Het is dan ook onverantwoord om dan zelf uw wagen te besturen.

    • In de (nabije) toekomst zal het wellicht mogelijk zijn om fundusfoto’s te maken via de smartphone, en die foto’s door te sturen naar de arts voor verdere analyse. 

    Indien afwijkingen worden vastgesteld, zullen een aantal bijkomende onderzoeken worden uitgevoerd.

    • Onderzoek met fluorescerende kleurstof (fluorescentie angiografie of FAG).
      Hierbij wordt een kleurstof in de arm gespoten. Met behulp van dit onderzoek kan de oogarts de mate en de ernst van de afwijkingen, zoals de problemen met de bloedvaten van het netvlies en eventueel zuurstofgebrek in het netvlies, beter beoordelen. Daardoor is het mogelijk om dadelijk te zien waar de bloedvaten verstopt zijn, waar lekkage optreedt en hoe uitgebreid dit is.

    • Optical coherence tomografie (OCT) 
      Bij dit onderzoek maakt men gebruik van lichtgolven waardoor de dikte en de weefselsamenstelling kunnen berekend worden.
      Voor goede opnames dient de pupil soms verwijd te worden met dilaterende oogdruppels waardoor het zicht gedurende enkele uren wat waziger blijft. U rijdt in dit geval best niet zelf met de wagen en het dragen van een zonnebril is aan te raden. 

    Hoe kunt u diabetische retinopathie voorkomen?

    123-diab-glucose-prikken-01-19.png
    • Hou uw bloedglucose strikt onder controle.
    • Indien problemen met verhoogde bloeddruk of verhoogd cholesterol moeten deze goed behandeld worden.
    • Stop met roken.
    • Laat minstens 1 keer per jaar een oogonderzoek uitvoeren.

    Hoe wordt diabetische retinopathie behandeld?

    Het doel van de behandeling is de diabetische retinopathie af te remmen en zo slechtziendheid te voorkomen of te beperken. Welke behandeling nodig is, hangt af van de aard en de omvang van de schade aan het netvlies.

    Wacht niet tot uw zicht achteruitgaat vooraleer een oogarts te raadplegen. Een vroegtijdige diagnose is essentieel voor een succesvolle behandeling van oogproblemen.

    • Beginnende diabetische oogletsels kunnen gestabiliseerd worden met een laserbehandeling. Met laserlicht worden de lekkende bloedvaatjes gedicht en kan het woekeren van bloedvaatjes worden geremd. Soms is het nodig om voor de laserbehandeling een injectie met medicijnen in het oog te spuiten, waarmee de lekkage uit bloedvaten vermindert. Hierdoor neemt het vocht tijdelijk af waardoor een laserbehandeling beter effect heeft. 

    • Een laserbehandeling kan retinopathie niet genezen. Het kan alleen de afname van het gezichtsvermogen remmen. Afhankelijk van de aard van de afwijkingen zijn één of meerdere laserbehandelingen nodig. Aangezien de beschadiging van het netvlies door suikerziekte gedurende langere tijd kan doorgaan, kan ook aanvullende behandeling later nodig zijn.

      Afhankelijk van de uitgebreidheid van de laserbehandeling kan uw gezichtsveld beperkt worden en kan de behandeling uw gezichtsscherpte enigszins nadelig beïnvloeden. Dit is een noodzakelijk kwaad, om in de toekomst ernstiger problemen te voorkomen. 
    • Bij een proliferatieve diabetische retinopathie met bloedingen in het glasvocht zal meestal een vitrectomie gebeuren. Dit is een delicate operatie onder de microscoop die gewoonlijk in het ziekenhuis onder narcose wordt uitgevoerd. Tijdens die heelkundige ingreep wordt het glasvocht uit de oogbol gezogen. Na de operatie zorgt het oog er zelf voor dat nieuw helder glasvocht wordt aangemaakt. Vitrectomie gaat altijd samen met een laserbehandeling. Als de lekkende vaatjes niet dicht zijn, heeft het immers geen zin om het glasvocht te vervangen. De recuperatie van het zicht is afhankelijk van de ernst van de netvlies- en de bloedvataantasting. 

    • Lekkage van vocht in de gele vlek (diabetische maculapathie) wordt behandeld met injecties van medicatie in het oog (intravitreale injectie). Hiervoor worden meestal inhibitoren van de vasculaire endotheliale groeifactor (anti-VEGF) gebruikt, maar er zitten heel wat nieuwe veelbelovende medicijnen in de pipeline. De anti-VEGF blokkeren de groeifactor, verminderen de lekkage van vocht uit de bloedvaten en stoppen de vorming van nieuwe bloedvaten. Meestal moet de injectie meerdere keren herhaald worden.

      Soms worden ook injecties met corticosteroïden in het oog gebruikt wanneer de injecties met anti-VEGF onvoldoende effect hebben. 

    Bronnen
    www.diabetes.be/oogproblemen
    https://oogfonds.nl/oogziektes/diabetische-retinopathie/
    https://med.kuleuven.be/nl/permanente-vorming/pentalfa/programma/2014-2015/screening-en-behandeling-van-diabetische-retinopathie
    www.braille.be/nl/documentatie/oogaandoeningen/diabetische-retinopathie

    www.oogkliniek.be/diabetische-retinopathie/
    www.oogheelkunde.org/sites/www.oogheelkunde.org/files/richtlijnen/Richtlijn%20Diabetische%20retinopathie-geautoriseerde%20versie.pdf



    verschenen op : 31/01/2019
    pub

    Blijf op de hoogte!

    Schrijf je in op onze nieuwsbrief:

    Nee, bedankt