Wat is diabetische retinopathie en wat merkt u ervan?

Laatst bijgewerkt: januari 2019
123h-diabet-retinopathie-01-19.jpg

nieuws Diabetische retinopathie is een degeneratieve aandoening van de bloedvaten van het netvlies die voorkomt bij mensen met suikerziekte (diabetes). Het netvlies is de lichtgevoelige laag van het oog waarop het beeld wordt geprojecteerd en vervolgens wordt doorgeseind naar de hersenen. Diabetische retinopathie is een belangrijke oorzaak van blindheid. Wanneer ze echter tijdig wordt opgespoord, kan ze meestal goed worden behandeld.

Hoe ontstaat retinopathie?

Diabetische retinopathie treedt op wanneer de kleine bloedvaatjes, die het netvlies voorzien van voedingsstoffen en zuurstof, door het teveel aan suiker in het bloed beschadigd worden. Het netvlies krijgt daardoor minder zuurstof. Als reactie hierop komen er groeifactoren vrij, die als een stimulans werken voor het vormen van nieuwe bloedvaten. Deze nieuwe bloedvaatjes zijn echter broos en kunnen gemakkelijk bloeden. Nieuwe bloedvaten kunnen ook littekenweefsel veroorzaken wat soms aanleiding kan geven tot een netvliesloslating. Tenslotte kan door woekering van nieuw gevormde vaten ook een moeilijk te behandelen vorm van glaucoom ontstaan. Wordt diabetische retinopathie niet behandeld, dan leidt het op den duur tot blindheid.

De beschadiging van het netvlies verloopt meestal zeer geleidelijk. 
  • In het begin rekken de bloedvaatjes een beetje uit en kunnen ze wat vocht en vet gaan lekken. Dit hoopt zich voor een deel op in het netvlies, maar hoeft nog geen problemen te veroorzaken. Als de bloedvaten meer gaan lekken, ontstaan er wel klachten. Dit heet niet-proliferatieve diabetische retinopathie of achtergrond retinopathie.
  • Er kan ook schade aan het netvlies ontstaan doordat de beschadigde bloedvaatjes het netvlies te weinig zuurstof geven (ischemie). Als reactie hierop maakt het netvlies nieuwe bloedvaatjes aan (proliferatie). Deze zijn vaak van slechte kwaliteit. Ze kunnen bloeden en ze lekken vocht en vet in het netvlies. Een dergelijke bloeding kan een plotse daling van het zicht veroorzaken door vertroebeling van het glasvocht. Dit heet proliferatieve diabetische retinopathie.
  • Als het lekken van vocht en vet in de macula (gele vlek) optreedt, heet dit diabetische maculapathie of macula-oedeem. De macula is een klein gebiedje in het centrum van het netvlies. Met dit deel van het netvlies kunnen we scherp zien. Als diabetische retinopathie optreedt in de macula, neemt het centrale gezichtsvermogen onmiddellijk af. Dit is de mogelijkheid om details te zien en gezichten te herkennen. Het lezen wordt ook erg bemoeilijkt. Het perifeer ruimtelijk zicht blijft daarentegen bewaard.

Risicofactoren oogproblemen

  • Diabetische retinopathie en maculopathie ontstaan sneller bij slecht geregelde suikerwaarden. 
  • Hoe langer u diabetes hebt, hoe meer kans op oogproblemen. Na 20 jaar is de kans opgelopen tot 85 à 95 procent.
  • De kans op retinopathie is het grootst bij patiënten met diabetes type 1, gevolgd door patiënten met diabetes type 2 die insuline moeten spuiten. 
  • Hoge bloeddruk en een verhoogd cholesterolgehalte vergroten het risico.
  • Als u al andere complicaties hebt, zoals nierproblemen, hebt u meer kans op oogproblemen.

Wat merkt u ervan?

Welke klachten iemand heeft, hangt af van de ernst van de schade en vooral ook van de vraag welk deel van het netvlies is aangetast. Vaak merkt u er in het begin weinig of niets van en ontstaan klachten pas in een later stadium als het netvlies al flink is beschadigd. Indien u een van deze klachten ondervindt, moet u zo snel mogelijk uw arts raadplegen.
  • Verminderde gezichtsscherpte.
  • Minder goede detailwaarneming en/of minder heldere kleuren.
  • Wazig of vervormd zicht.
  • Dubbelzien.
  • Zwarte vlekjes of lichtpuntjes in het gezichtsveld en/of bewegende vlekjes of slierten.
  • Nachtblindheid.
Diabetes kan ook oogklachten geven die niets met retinopathie te maken hebben. Een voorbeeld hiervan is een wisselende gezichtsscherpte of wazig zien door schommelingen in het suikergehalte in de ooglens. Op het moment dat het suikergehalte weer goed is, wordt het zicht scherper. Ook kunnen er veranderingen in de vorm van de ooglens optreden, of kan men dubbel zien doordat de oogzenuw is aangetast. 

Periodiek oogonderzoek

Indien u diabetes hebt, is een regelmatig preventief oogonderzoek noodzakelijk. Er kunnen afwijkingen optreden in de ogen die (nog) geen klachten geven, maar wel behandeld moeten worden om verdere beschadiging te stoppen.

Diabetes type 1

  • Bij diabetes type 1 wordt een eerste oogonderzoek aangeraden 3 maanden en uiterlijk 5 jaar na diagnose van de ziekte. 
  • Bij kinderen gebeurt het eerste onderzoek op de leeftijd van 10 jaar
  • Nadien volgt jaarlijks een oogonderzoek.
  • Frequenter onderzoeken kunnen nodig zijn bij risicofactoren voor een versnelde vooruitgang: bijvoorbeeld tijdens de puberteit, tijdens de zwangerschap (altijd een controle bij de eerste zwangerschapsraadpleging), bij een sterk ontregelde diabetes…

Diabetes type 2

  • Meestal wordt een eerste oogonderzoek aangeraden binnen de drie maanden na de diagnose van diabetes.
  • Vervolgens gebeurt jaarlijks een oogonderzoek.
  • Het oogonderzoek kan om de twee of drie jaar gebeuren zolang er geen afwijkingen worden vastgesteld en als de glycemie goed geregeld is en er geen verhoogde bloeddruk is. 
  • Het onderzoek zal frequenter gebeuren indien er klachten ontstaan of indien er risicofactoren zijn voor een versnelde evolutie (bijv. zwangerschap, sterk ontregelde bloedglucose, insuline spuiten…). 

Burgerwetenschapsproject ‘Oog voor Diabetes’


VITO (Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek) is druk bezig met een computerprogramma om verschillende oogaandoeningen, waaronder diabetische retinopathie, in een vroeg stadium op te sporen. In januari 2019 gaat het burgerwetenschapsproject ‘Oog voor Diabetes’ (in samenwerking met de Diabetes Liga) live. 
Oog voor diabetes is een burgerwetenschapsproject dat uw hulp wil gebruiken om foto’s van het netvlies achter in ons oog te inspecteren op sporen van diabetische retinopathie. De foto’s waarop u kenmerken van retinopathie aanduidt, zullen gebruikt worden om een computerprogramma te ‘trainen’ zodat het automatisch de kenmerken van diabetische retinopathie op het netvlies kan opsporen. Door middel van deep learning, zal het programma leren om automatisch de symptomen te herkennen.
Het programma zal oogartsen helpen om sneller en efficiënter een diagnose te stellen.
U hoeft geen supercomputer te hebben of speciale software te installeren. Alles wat u nodig hebt, is een computer met internetverbinding en wat tijd. U bepaalt zelf hoeveel tijd u in het project stopt. Hoe meer beelden u voor annoteert, hoe beter. 
De pagina waarop u de beelden kan annoteren wordt beschikbaar vanaf januari 2019. 

Meer info

Bronnen
www.diabetes.be/oogproblemen
https://oogfonds.nl/oogziektes/diabetische-retinopathie/
https://med.kuleuven.be/nl/permanente-vorming/pentalfa/programma/2014-2015/screening-en-behandeling-van-diabetische-retinopathie
www.braille.be/nl/documentatie/oogaandoeningen/diabetische-retinopathie
www.oogkliniek.be/diabetische-retinopathie/
www.oogheelkunde.org/sites/www.oogheelkunde.org/files/richtlijnen/Richtlijn%20Diabetische%20retinopathie-geautoriseerde%20versie.pdf






pub