Cataract of grijze staar

Laatst bijgewerkt: December 2017

dossier Cataract of staar is wereldwijd de belangrijkste oorzaak van slechtziendheid, vooral bij mensen boven 55 jaar. Als u cataract niet behandelt, zal de ziekte uiteindelijk leiden tot blindheid. Er is echter geen enkele reden tot paniek als uw oogarts zegt dat u cataract hebt. De aandoening kan met succes behandeld worden door een chirurgische ingreep waarbij de ooglens wordt vervangen door een kunstlens. 

Cataract of staar is een vertroebeling van de ooglens. De ooglens zit in het oog vlak achter de pupil. Ze zorgt voor het scherpstellen van de beelden op het netvlies. Deze beelden worden via de oogzenuw aan de hersenen doorgegeven. Bij cataract vertroebelt de ooglens, waardoor er onscherpe beelden worden doorgegeven naar de hersenen en alles waziger en grauwer lijkt. Aangezien de lens troebel is heeft het geen zin om de bril aan te passen.

Wat is cataract of staar?

Cataract is dus niet een velletje dat over de ogen groeit, zoals vele mensen denken. Cataract is een vertroebeling van de lens zelf.

f-123-tek-cataractanatom-12-17.jpg

Symptomen: Hoe herkent u cataract?

cataract-oog-1270_400_12.jpg
Cataract ontstaat meestal langzaam en komt meestal in beide ogen voor. Maar het kan ook in één oog ontstaan. Op termijn raken meestal toch beide ogen aangetast.

De snelheid waarmee de ziekte zich ontwikkelt is sterk wisselend. Eens u cataract hebt, kan de aandoening snel toenemen over verloop van enkele maanden, of traag evolueren over meerdere jaren. Bovendien kan de snelheid van evolutie verschillen van oog tot oog. In het begin ondervindt u meestal weinig hinder. Een plots verlies van het zicht kan dus nooit duiden op cataract. 

Dit zijn de symptomen.
• Wisselende gezichtsscherpte en wazig zien, alsof de bril vuil of bekrast is, eerst van ver, nadien ook van dichtbij. 
• Voorwerpen zijn minder goed afgelijnd en kunnen vervormd lijken. U hebt meer licht nodig bij het lezen, het contrast tussen de letters en de achtergrond vervaagt.
• Verstrooiing of straalvorming: vergelijkbaar met sterachtig beeld van lichten van tegenliggers door een natte, niet goed afgeveegde autoruit.
• Veel mensen verliezen door cataractvorming het verre scherptezicht en worden meer bijziend (myopie).
• Lichtschuwheid: u wordt sneller verblind door zonlicht of autolichten.
• Kleuren vervagen of worden bleker.
• Nachtblindheid, minder goed details kunnen zien bij schemerlicht, wat bijvoorbeeld hinderlijk is bij het autorijden en in schemer.
• Soms dubbelzien.

Video symptomen van cataract (Bron: Brailleliga)

Hoe ontstaat cataract?

Cataract komt meestal voor op oudere leeftijd als gevolg van een normaal verouderingsproces van het oog. Maar het kan ook op jongere leeftijd voorkomen. Dan is het meestal een gevolg van een stofwisselingsziekte, een andere oogaandoening, een ongeval of het gebruik van bepaalde geneesmiddelen. Cataract bij jonge kinderen is meestal het gevolg van een erfelijke aandoening.

• Meestal gaat het om een normaal verouderingsproces. Met het verouderen neemt de doorlaatbaarheid van het lenskapsel immers af zodat de rest van de lens minder goed van zuurstof en voedingsstoffen voorzien wordt.

Cataract is de hoofdoorzaak van slechtziendheid boven de leeftijd van 55 jaar. Boven 75 jaar zou bijna iedereen in meer of mindere mate aan cataract lijden.

• Mensen die diabetes of een nierziekte hebben, hebben een verhoogde kans op cataract, ook op jongere leeftijd. Ook een hoge bloeddruk zou de kans op cataract vergroten.

• Sommige oogziekten, zoals glaucoom, oogontstekingen en oogtrauma's (bv. een scherp voorwerp of een harde klap) verhogen de kans op cataract. 

• Ook sommige geneesmiddelen zoals cortisone kunnen bij langdurig gebruik cataract veroorzaken. Of ook puffers met cortisone zoals gebruikt worden door astma-patiënten de kans op cataract verhogen is niet duidelijk. Studies geven tegenstrijdige resultaten. 

• Overmatige blootstelling aan UV-licht (zon) zou de kans op cataract verhogen.

• Studies hebben aangetoond dat roken het risico op cataractvorming sterk verhoogt. 

• De laatste tijd verschijnen er nogal wat studies over een mogelijk verband tussen anti-oxydanten (zoals vit. C, E en riboflavine) in de voeding en cataract. Een dieet met weinig groente en fruit zou de kans op cataract verhogen.

Of vitamine-supplementen het risico op cataract kunnen verlagen, is evenwel absoluut niet bewezen. 

• Dat computerschermen de kans op cataract zouden verhogen, is niet bewezen. 

• Cataract kan aangeboren zijn. Mogelijke oorzaken zijn een infectie van de moeder (bijv. rode hond of toxoplasmose) of het gebruik van bepaalde geneesmiddelen (bijv. steroïden) tijdens de zwangerschap.

Hoe kunt u cataract voorkomen?

Cataract is meestal een normaal verouderingsverschijnsel. U kunt wel een aantal risicofactoren vermijden.

• De ogen beschermen tegen de zon door een zonnebril te dragen.
• Stoppen met roken.
• Gezond eten, met veel groente en fruit.
• Verwondingen aan het oog vermijden, door bijvoorbeeld tijdens het sporten aangepaste bescherming te dragen. 
• Bij diabetes: de suikerspiegel in het bloed goed controleren en opvolgen.

Hoe behandelt men cataract?

123-klaar-zicht-bril-oog-lens-slechtzien-12-17.jpg
Er bestaan geen geneesmiddelen die cataract kunnen genezen. Een bril, vergrootglas of extra verlichting kunnen het gezichtsvermogen tijdelijk verbeteren, maar cataract zal het zicht langzaam maar zeker verder aantasten. De behandeling van cataract bestaat altijd uit een kleine operatie waarbij de troebele ooglens wordt vervangen door een kunstlens. Ook op oudere leeftijd is een cataractoperatie goed te ondergaan.

Wanneer beide ogen zijn aangetast, worden ze op een verschillend tijdstip geopereerd. Bent u na de operatie aan één oog tevreden over hoe u ziet? Dan is een operatie aan het andere oog (nog) niet nodig. Worden de klachten aan het andere oog erger? Dan kunt u later alsnog een operatie krijgen. Indien het plan is beide ogen te opereren, dient er tenminste twee weken tussen de twee opeenvolgende operaties te zitten. 

Het is een zeer veilige ingreep die zelden complicaties geeft. Indien cataract het enige probleem is aan het oog, mag men in 99 procent van de gevallen een duidelijke verbetering van de gezichtsscherpte verwachten en bovendien is het resultaat meestal blijvend.
Deze operatie wordt grotendeels terugbetaald door het ziekenfonds.

Wanneer is een operatie aangewezen?

Een operatie is zelden dringend. Of en wanneer de ingreep moet gebeuren, is afhankelijk van een aantal factoren zoals de ernst van het gezichtsverlies en de mate waarin dagelijkse werkzaamheden of beroepsactiviteiten in het gedrang komen. Bij beperkte vermindering en wazigheid van uw zicht stelt de oogarts soms eerst nog andere brilglazen voor.

Vroeger werd er gewacht tot de gehele lens troebel was en er al grote gezichtsscherptedaling was. Met de nu beschikbare moderne chirurgische technieken wordt er al geopereerd van op het ogenblik dat de cataract storend wordt in uw dagelijks leven (lezen, werken, hobby’s,…).

Bij kinderen met een aangeboren cataract wordt een operatie zo snel mogelijk, liefst binnen vier maanden, aangeraden. 

Bij oudere kinderen kan de lens vervangen worden vanaf de leeftijd van vijf jaar. Er bestaan echter nog onvoldoende studies om de evolutie op lange termijn te kennen.

Verschillende soorten kunstlenzen

Tijdens een onderzoek voor de operatie wordt de optimale sterkte van de kunstlens bepaald, zodat uw gezicht zo goed mogelijk wordt hersteld. De verschillende mogelijkheden worden met u persoonlijk besproken op basis van de resultaten van de oogmetingen bij u uitgevoerd.

• Meestal wordt de monofocale kunstlens gekozen waarmee u na de ingreep goed in de verte kunt kijken (zonder correctie of met slechts een lichte bril). Er is dan wel een leesbril nodig voor activiteiten dichtbij. 

• Eventueel kan een multifocale lens geplaatst worden zodat u geen bril meer nodig hebt voor ver noch voor dicht. 

• Ook astigmatisme kan door een speciale, zogenaamd torische lens gecorrigeerd worden. 

• Indien vroeger een enkelzichtlens tijdens een cataractoperatie werd ingebracht en u nu ook zonder bril wenst te lezen en ver te zien bestaat de mogelijkheid om zelfs jaren na de oorspronkelijke cataractopeatie nog een bijkomende implantlens in te brengen in het oog om aldus een goed zicht voor ver en dicht te geven zonder dat er een bril moet gedragen worden. 

Hoe verloopt de operatie?

f-123-oog-operatie-cataract-12-17.jpg
• De operatie gebeurt meestal ambulant met lokale verdoving. Meestal mag u nog dezelfde dag het ziekenhuis verlaten. De operatie zelf duurt ongeveer 20 à 30  minuten.

• Via een kleine insnijding in het hoornvlies wordt een sonde in het oog gebracht die door middel van ultrasonen de ooglens in kleine stukken verbrijzelt die daarna kunnen opgezogen worden. Dit noemt men de phaco-emulcificatietechniek. Dan wordt er een plooibare kunstlens in het leeggemaakte lenskapsel geplaatst. 
Een nieuwere techniek bestaat erin om de kunstlens niet in het kapselzakje te plaatsen, maar het zakje in de lens te schuiven. Dat heeft als voordeel dat de cellen van het kapselzakje niet opnieuw aangroeien, en er geen secundair cataract kan ontstaan.

• Soms kan na enkele maanden of jaren een zg. secundaire cataract of nastaar op. Dit betekent dat het lenskapsel waarin de kunstlens is geplaatst, troebel wordt zodat het zicht terug waziger wordt. Door middel van een yag-laser kan dit vrij gemakkelijk opgelost worden. Door gebruik te maken van nieuwe implantatietechnieken kan deze complicatie grotendeels vermeden worden. 

zie ook artikel : Refractieve oogchirurgie

Nazorg en mogelijke verwikkelingen

Een cataract-operatie is een zeer veilige ingreep die zelden verwikkelingen geeft. Zelfs bij een geslaagde ingreep is het mogelijk dat uw zicht toch nog niet optimaal is. Dit kan het gevolg zijn van andere oogproblemen, zoals glaucoom.

Een cataract-operatie kan glaucoom (waarbij de druk in het oog gevaarlijk verhoogt) veroorzaken. Om dit en andere mogelijke verwikkelingen te vermijden moeten enkele voorzorgsmaatregelen worden genomen tijdens de eerste dagen en weken na de operatie.

• In de eerste dagen na de operatie ziet u misschien nog niet zo goed. Maar na een paar dagen ziet u waarschijnlijk beter. 
• U krijgt een oogschelp: een hard, plastic kapje om te beletten dat u in uw oog wrijft. Dit draagt u ’s nachts en terwijl u rust de eerste week na de ingreep.
• Wrijf niet in uw oog en druk er niet op. Draag eventueel een zonnebril of een oude bril.

• U krijgt oogdruppels om het oog optimaal te laten genezen. Ook thuis moet u blijven druppelen tot een viertal weken na de operatie. De druppels krijgt u mee naar huis met een bijkomend voorschrift voor als u een reserveflesje nodig hebt. Hiervoor kunt u indien nodig een beroep doen op een thuisverpleegkundige. U krijgt deze vier weken volledig terugbetaald.
• Vanaf de tweede dag na de operatie mag u al lezen, tv kijken en huishoudelijk werk doen. 

• Vermijd tijdens de eerste week het hoofd te diep te buigen (buig door de knieën om iets op te heffen of om de schoenen te knopen)

• Zware fysieke inspanningen zoals tillen van zware gewichten en hevig persen vermijdt u het beste gedurende 1 maand.
• De eerste veertien dagen mag u niet zwemmen.
• Bespreek met uw arts wanneer u weer met de wagen mag rijden. Zo vermijdt u problemen met uw verzekering.

Bekijk de film hoe u uw oog moet verzorgen na een cataractoperatie (Bron: UZ Antwerpen)

De genezing duurt gemiddeld 4 weken. Tijdens die herstelperiode zijn er een paar controleafspraken voorzien bij uw oogarts. 

Hevige pijn, een rood oog of verslechterd zicht is steeds een dringende reden om uw oogarts te raadplegen.

U moet eventueel ook uw bril laten aanpassen aan uw nieuwe zicht. Bij het gebruik van een bifocale lens kan er nog een zekere moeite zijn met de tussenafstanden. Als er een resterende vervorming van het oog aanwezig is, kan deze met een oppervlakkige laserbehandeling aangepast worden.

Bronnen
www.uza.be/behandeling/cataract
www.uzleuven.be/nl/cataract
www.oogheelkunde.be/cataract/
www.gezondthuis.be/artikel/hoe-herken-je-cataract
www.oogarts-diest.be
www.braille.be/nl/documentatie/oogaandoeningen/cataract
www.oogheelkunde.org/sites/www.oogheelkunde.org/files/richtlijnen/Cosultkaart%20Cataract.pdf
www.oogheelkunde.org/sites/www.oogheelkunde.org/files/richtlijnen/Definitieve%20versie%20richtlijn%20Cataract-zonder%20infectiepreventie-november%202016.pdf



verschenen op : 31/12/2017 , bijgewerkt op 31/12/2017
pub

Blijf op de hoogte!

Schrijf je in op onze nieuwsbrief:

Nee, bedankt