Moet u een mondspoelmiddel gebruiken? 11 fabels en feiten over mondspoelmiddelen

Laatst bijgewerkt: januari 2017
In dit artikel
Moet u een mondspoelmiddel gebruiken? 11 fabels en feiten over mondspoelmiddelen

dossier Mondspoelmiddelen worden vaak aangeprezen voor een goede tand- en mondhygiëne. Omdat ze gaatjes of tandplak voorkomen, gezond voor het tandvlees zouden zijn, omdat ze zorgen voor een frisse adem, enzovoorts. Het effect van de meeste van deze middelen is evenwel beperkt en sommige kunnen schadelijk zijn.

• Een mondspoelmiddel is voor mensen met een normaal gebit meestal niet nodig.
Voor een goede mondhygiëne volstaat het om tweemaal per dag uw tanden gedurende een tweetal minuten te poetsen met een fluoridetandpasta.

Een mondspoelmiddel vervangt zeker niet het dagelijks tandenpoetsen. Het kan in het beste geval gebruikt worden als een aanvulling op het tandenpoetsen.

• Mondspoelmiddelen hebben ook bijwerkingen Zo kunnen ze de smaak veranderen, tandverkleuring veroorzaken, de gezonde bacteriële flora in de mond verstoren, de bloeddruk kunnen doen stijgen, enzovoorts.

• Gebruik een mondspoelmiddel bij voorkeur alleen op advies van uw tandarts

Fabel 1 - 4

123m-vr-mondspoelm-blauw-01-17.jpg
1. Helpen mondspoelmiddelen tegen gaatjes (cariës)?

Mondspoelmiddelen met fluoride versterken het tandglazuur. Voor de meeste mensen volstaat het echter om de tanden te poetsen met fluortandpasta. Een poetsbeurt biedt het grote voordeel dat naast de toediening van fluoriden, ook tandplaque mechanisch verwijderd wordt. Bovendien blijven mondspoelmiddelen slechts heel kort in de mond, waardoor de fluoride weer wordt uitgespuwd.

Soms kunnen dergelijke spoelmiddelen (tijdelijk) wel nuttig zijn als aanvulling bij het tandenpoetsen, bij mensen met een verhoogde kans op gaatjes, zoals bijvoorbeeld:
• kinderen of volwassenen met een vaste beugel;
• mensen met afwijkingen in de glazuuropbouw of met beginnende gaatjes;
• mensen met gevoelige tanden (als het tandvlees is teruggetrokken);
• om gaatjes in de tandwortel (wortelcariës) te voorkomen.

Ook bij jonge kinderen die zelf hun tandjes nog niet goed kunnen poetsen, kan een fluoride-mondspoelmiddel tijdelijk gebruikt worden als aanvulling bij het tandenpoetsen. Fluoride-mondspoelmiddelen worden echter afgeraden voor kinderen die nog niet kunnen spoelen omdat het risico bestaat dat ze het product inslikken. Meestal worden dergelijke producten afgeraden voor kinderen jonger dan zes jaar.

Voorbeelden van dergelijke spoelmiddelen zijn onder meer: ACT, Aquafresh Complete Care, Colgate Plax, Elmex Anti-Cariës, FluorAid, Listerine Total Care, Meridol Fluoride, Oral-B fluoride, Paradontax Mondwater, Sencefresh Mondwater, Sensodyne Mondwater, Vitis Orthodontic, Zendium Classic...

2. Beschermen tandspoelmiddelen tegen tanderosie?

Tanderosie is het oplossen van het tandglazuur door inwerking van zuren uit voedsel en dranken of uit de maag.
Om tanderosie te voorkomen is het belangrijk niet meer dan zeven keer per dag te eten of drinken en tweemaal de tanden te poetsen met een fluoridetandpasta.
Daarnaast adviseren tandartsen één uur voor het tandenpoetsen geen zure producten te nuttigen.

zie ook artikel : Voorkom tanderosie

Sommige mondspoelmiddelen bieden mogelijk een aanvullende bescherming tegen tanderosie, maar daarvoor bestaat nauwelijks wetenschappelijk bewijs. Wellicht is het spoelen van de mond na het eten met zuiver water even effectief als die mondspoelmiddelen.
Voorbeelden van dergelijke mondspoelmiddelen zijn: Aquafresh Complete Care, Elmex Erosion Protection, FluorAid, Sensodyne Proglasur Mondwater.

3. Beschermen mondspoelmiddelen tegen gevoelige tanden?

Nogal wat mondspoelmiddelen worden aangeprezen tegen gevoelige tanden. Er bestaat echter nauwelijks of geen bewijs of ze ook effectief werken.

zie ook artikel : Wat kan u doen tegen ‘gevoelige tanden’?

123-vr-mondspoelm-tand-01-17.jpg
Voorbeelden van dergelijke mondspoelmiddelen: Desensin Gevoelige Tanden, Repair Mondspoelmiddel, Elmex Sensitive, Listerine Total Care Sensitive, Listerine Professional Sensitivity Therapy.

4. Helpen mondspoelmiddelen tegen tandplak en tandvleesontstekingen?

Veel mondspoelmiddelen beweren dat ze tandplak helpen voorkomen en tandvleesontstekingen (gingivitis) kunnen voorkomen of bestrijden. Voor veel van deze producten is evenwel niet of onvoldoende aangetoond dat ze een dergelijk effect hebben en een bijkomend voordeel bieden aan het poetsen van de tanden.
Bovendien blijven deze spoelmiddelen meestal maar kortdurend in de mond. Eventuele actieve ingrediënten worden uitgespuugd of lossen op in het speeksel. En spoeldranken komen niet onder het tandvlees, de plek waar vaak de oorzaak van een ontsteking zit.

De beste manier om tandplak en tandvleesontstekingen te voorkomen, is de tanden twee keer per dag goed te poetsen, eventueel gecombineerd met een interdentale reiniging met tandenstokers, ragers of flossdraad.

Sommige desinfecterende mondspoelmiddelen kunnen soms wel tijdelijk gebruikt worden ter aanvulling of ter vervanging van tandenpoetsen als tandenpoetsen niet volstaat of moeilijk is.
Omdat deze producten ook bacteriën kunnen doden die nodig zijn in een gezonde mond, mogen ze meestal slechts gedurende een beperkte tijd worden gebruikt.
Gebruik deze producten alleen op advies van uw tandarts.

• Mondspoelmiddelen op basis van chloorhexidine (bv. Baxil, Chlorhexamed, Corsodyl, Curasept Chloorhexidine, Eludril, Halita, GUM Paroes, GUM Gingidex, Oral-B Chloorhexidine, Paradontax, Perio-Aid, Perio-Aid, Periogard Chlorohex, Perio-Plus...)
Van deze middelen is aangetoond dat ze een antimicrobiële werking hebben. Ze kunnen tandplak tegengaan, en tandvleesontstekingen en mondinfecties voorkomen en helpen genezen.

Deze middelen worden dan ook vaak voorgeschreven bij onder meer:
- een acute tandvleesontsteking (gingivitis) of botontsteking (paradontitis);
- na een tandvleesbehandeling;
- om mondinfecties te voorkomen na een heelkundige ingreep in de mond of na een trauma, waarbij tandenpoetsen moeilijk is;
- bij mensen die niet in staat zijn tot normaal tandepoetsen (bv. verstandelijk of lichamelijk gehandicapte mensen);
- na bestraling (radiotherapie).

Voorzorgsmaatregelen
- Gebruik deze spoelmiddelen alleen op advies van uw (tand)arts.
- meestal zal de voorkeur gaan naar de 0,12% oplossing.
- Deze producten mag u over het algemeen slechts kort (meestal 1 tot 2 weken) gebruiken. Gebruik ervan kan namelijk een (omkeerbare) verkleuring van uw tanden en tong, een vieze smaak en een branderig gevoel van de slijmvliezen geven.
- Tandpasta kan de werking van chloorhexedine verstoren. Wacht daarom het best een half uur na het tandenpoetsen.
- U moet deze producten na gebruik uitspuwen en mag ze niet inslikken. Bij mensen die niet kunnen uitspugen of spoelen (kleine kinderen, zieke mensen...) kan eventueel een spray of gel gebruikt worden.

• Producten op basis van hexetidine (bv. Hextril mondspoeling)
Hexetidine heeft een vergelijkbare werking als chloorhexedine, maar hun effect tegen onder meer tandplak en tandvleesontstekingen is minder goed. Deze producten kunnen als een alternatief voor chloorhexidine gebruikt worden.
Voor deze producten gelden dezelfde voorzorgsmaatregelen als voor chloorhexidine.

• Producten op basis van cetylpyridinium chloride (bv. Aquafresh Complete Care, Colgate Total, Dettol, Oral-B Antibacterial, Merocet, Scope Mondwater, Vitis Gingival)
Ook van deze producten is de antibacteriële werking aangetoond, maar ze zijn minder effectief dan chloorhexidine. Ze kunnen gebruikt worden als een alternatief voor chloorhexidine.
Voor deze producten gelden dezelfde voorzorgsmaatregelen als voor chloorhexidine.

• Producten op basis van chlorine dioxide (bv. Retardex, 10-Quist...)
Deze producten hebben slechts een zeer geringe antibacteriële en ontstekingsremmende werking. Mogelijk hebben ze een beperkte werking tegen tandplak en tandvleesontstekingen, maar dit is onvoldoende aangetoond.

• Producten op basis van actieve zuurstof of waterstofperoxide (bv. Waterstofperoxide mondspoeling, 07 Active, Amosan Knox, Bluem Mondspoelmiddel, Perimed)
Deze producten hebben een beperkte antibacteriële en ontstekingsremmende werking. Mogelijk hebben ze een beperkte werking tegen tandplak en tandvleesontstekingen, maar dit is onvoldoende aangetoond.
Deze producten worden vooral gebruikt als desinfectiemiddel na het trekken van een tand of kies. Ze mogen maximaal gedurende 7 dagen gebruikt worden, en alleen op advies van uw tandarts.

• Producten op basis van jodiumderivaten (zoals Isobetadine mondwater, Iodex)
Deze producten kunnen zeer kortstondig het aantal bacteriën in de mond verminderen. Maar het is niet aangetoond dat ze een effect hebben op tandplak of tandvleesontstekingen.
Deze producten worden vooral gebruikt na tandheelkundige ingrepen.
Deze producten mogen slechts kortdurend gebruikt worden vanwege het risico van opname van jodium.

• Producten op basis van fenolverbindingen (bv. Listerine, Kamillosan, Sedemol, Sulfa-Sedemol)
Deze producten op basis van etherische oliën zoals eucalyptol, thymol en menthol hebben een weliswaar een antibacteriële werking, maar ze zijn slechts beperkt werkzaam tegen tandplak. Mogelijk hebben ze wel een (beperkte) ontstekingsremmende werking.
Ze kunnen een brandend gevoel en een bittere smaak geven, en kunnen soms ook een lichte tandverkleuring veroorzaken. Maar voor de rest hebben deze producten weinig nevenwerkingen, ook bij langdurig gebruik.

• Producten op basis van plantenextracten (bv. Aloe Dent, Apeiron, Jasön, Organii Mondwater, Paradontax, Provida, Viadent Oral Rinse...)
Deze producten op basis van onder meer kamille, mirre, salie, pepermunt, echinacea, kruidnagel, zoethout, sanguinarine... hebben soms een beperkte antibacteriële werking, maar het is niet aangetoond dat ze een effect hebben tegen tandplak of tandvleesontstekingen (tenzij ze ook andere ingrediënten bevatten, zoals chloorhexidine in het geval van Paradontax).

• Producten op basis van enzymen (zoals Zendium Mondspoeling)
Deze mondspoelmiddelen hebben een beperkte antibacteriële werking. Het is niet aangetoond dat ze een effect hebben op plakvorming of tandvleesontstekingen.

Fabel 5 - 8

123m-man-mondspoelm-groen-01-17.jpg
5. Helpen mondspoelmiddelen tegen een slechte adem?

Mondspoelmiddelen kunnen tijdelijk een slechte adem verbergen. Maar een frisse smaak wil nog niet zeggen dat u een frisse adem heeft. De verfrissing van uw mond kan een slechte adem (halitose) gedeeltelijk en tijdelijk verdoezelen, maar lost het probleem niet op.
Vaak wordt een slechte adem veroorzaakt door bacteriën achteraan op de tong. Deze bacteriën kunt u tweemaal per dag wegschrapen met een tongreiniger. Mogelijk kunnen ook mondspoelmiddelen met een antibacteriële werking hierbij helpen. Vooral producten die chloorhexedine bevatten (zoals Halita) zouden effectief zijn tegen een slechte adem, maar mogen slechts gedurende korte tijd worden gebruikt (zie hoger).
Indien u een slechte adem (halitose) hebt, raadpleegt u toch het best uw tandarts. Mogelijk is er sprake van een tandinfectie of een ander medisch probleem.

Voorbeelden van dergelijke (antimicrobiële) mondspoelmiddelen zijn Aquafresh Complete Care, Halita, Laugeman Fresh and Close, Meridol Halitoses, Lactona Clear Breath, Odol mondspray.

zie ook artikel : Slechte adem (Halitose)

6. Helpen mondspoelwaters om de tanden witter te maken?

Sommige mondspoelmiddelen zouden de tanden witter maken en/of verkleuring van tanden kunnen voorkomen.
Een dergelijke werking is echter nooit aangetoond. Deae mondspoelmiddelen kunnen in het beste geval helpen om aanslag van bijvoorbeeld etensresten, rode wijn of koffie te voorkomen of te verwijderen, maar ze zullen uw tanden niet witter maken.
Waarschijnlijk werkt een zelf gemaakt mondspoelmiddel op basis van baksoda of bicarbonaat (1 theelepel oplossen in een half glas water) even goed.

Voorbeelden van dergelijke mondwaters: Beyond Whitening, Colgate Plax Whitening, Colgate Max White One Mondwater, Listerine Advanced White, Vitis Whitening, Yotuel Whitening.

zie ook artikel : Helpt witmakende tandpasta om witte tanden te krijgen?

7. Helpen mondspoelmiddelen tegen een droge mond?

Een droge mond ontstaat door een tekort aan speeksel. De speekselklieren geven bijvoorbeeld te weinig speeksel af of werken helemaal niet meer. Dat kan een gevolg zijn van heel wat geneesmiddelen (bv. de meeste antidepressiva, sommige middelen tegen astma, enzovoorts), van sommige ziekten (bv. het syndroom van Sjögren) of bestraling (radiotherapie).

• Als u te weinig speeksel produceert, is tanden poetsen extra belangrijk omdat een droge mond de kans op cariës verhoogt.

• Mogelijk kan een mondspoelmiddel of -spray extra bescherming bieden. De mondspoelmiddelen mogen dan geen alcohol of menthol bevatten, omdat die de mond nog meer kunnen uitdrogen.

Ze kunnen gedurende een korte periode verlichting bieden. Speekselvervangers en mondbevochtigers worden bij voorkeur toegepast vóór het slapengaan, voor het eten, wanneer u langdurig moet spreken...
Voorbeelden van dergelijke producten zijn: Biotène mondspoeling, Biotène OralBalance, BioXtra, Dentaid Xeros, Evodry, Glandosane, Xialine.

Vraag bij gebruik van dergelijke producten alleszins raad aan uw tandarts.

zie ook artikel : Wat kan u doen tegen een droge mond?

8. Kan mondspoelwater seksueel overdraagbare aandoeningen voorkomen?

Volgens een studie die eind 2016 verscheen in het tijdschrift Sexually Transmitted Infections, zou gedurende één minuut gorgelen met mondwater (in de studie werd alleen Listerine Cool Mint en Listerine Total Care, beide met 21,6 % alcohol, getest) de groei van Neisseria gonnorhoeae, de bacterie die gonorroe veroorzaakt, kunnen afremmen. Of hierdoor ook de kans op gonorroe vermindert, werd echter niet onderzocht. Bovendien werden slechts een beperkt aantal mannen die seks hebben met mannen onderzocht.
Men kan dus op basis van die ene onderzoek niet bevestigen dat mondwater (in dit geval Listerine) gonorroe kan voorkomen. Daarvoor is meer onderzoek op grotere groepen mensen en gedurende langere tijd nodig.
http://sti.bmj.com/content/early/2016/11/29/sextrans-2016-052753

Fabel 9 - 11

123m-mondspoelen-blau-01-17.jpg
9. Bevatten mondwaters alcohol?

Veel mondspoelmiddelen bevatten inderdaad alcohol om niet-in-water oplosbare stoffen toch te kunnen verwerken in het mondspoelmiddel. Alcohol dient tevens als smaakmiddel en het heeft een antibacteriële werking.
Het alcoholgehalte van sommige spoelmiddelen kan soms meer zijn dat 20 %, wat hoger is dan heel wat dranken. Deze kunnen de slijmvliezen in de mond irriteren en de mond uitdrogen.
Kies daarom het best een mondspoelmiddel zonder alcohol.

Mondspoelmiddelen met alcohol worden alleszins afgeraden aan:
• kinderen en tieners;
• zwangere vrouwen;
• ex-alcoholisten;
• mensen met ontstoken slijmvliezen (mucositis), bijvoorbeeld na chemotherapie of radiotherapie;
• in geval van een droge mond (zie hoger).
Vraag informatie aan uw apotheker of lees zorgvuldig de ingrediëntenlijst.

10. Verhogen mondspoelmiddelen de kans op mondkanker?

Enkele studies suggereren dat mondspoelmiddelen die alcohol bevatten het risico op mondkanker verhogen. Maar deze studies vertonen tal van methodologische problemen, waardoor een dergelijk verband zeker niet overtuigend is aangetoond.
Als er al een verband zou zijn, dan is het alleszins zeer klein.

11. Hoe moet u een mondspoelmiddel gebruiken?

• Volg altijd de gebruiksaanwijzing en/of de instructies van uw tandarts.
• Sommige mondspoelmiddelen, zoals producten die chloorhexedine bevatten (zie hoger), mag u slechts kort (meestal 1 à 2 weken) gebruiken.
• Meestal moet u het mondspoelmiddel twee à drie keer per dag gebruiken.
• Houd het product minstens 0,5 tot 1 minuut in de mond, en draai het rond in de mond zodat het overal komt.
• Spuw het product na gebruik uit en slik het niet in.
• Gebruik het mondspoelmiddel bij voorkeur nadat u de tanden hebt gepoetst.
• Drink, eet of rook niet in het eerste half uur na gebruik van een mondspoelmiddel omdat de werking hierdoor vermindert.

Bronnen:
www.vwvj.be/sites/default/files/mondgezondheid/deel_iii_preventie_thuis_en_in_het_tandartskabinet.pdf
http://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/001/391/830/RUG01-001391830_2010_0001_AC.pdf
https://www.gezondheidsraad.nl/sites/default/files/201618zorgvuldig_omgaan_met_desinfectantia.pdf
www.ivorenkruis.nl
www.tandarts.nl/mondzorg/gebit-preventie/mondspoelmiddel
www.ntvt.nl
www.laboral.info/site/files/NTvM%20spoelmiddelen%202013.pdf
www.tandartsplein.nl/blog/dossiers/mondverzorging/mondspoelmiddelen/
www.apotheek.nl/medicijnen#search/medicine/mondspoeling
www.dentalhealth.ie/dentalhealth/teeth/mouthrinses.html
www.ada.org/en/science-research/ada-seal-of-acceptance/product-category-information/mouthrinses



verschenen op : 26/01/2017


pub