Xerostomie (abnormaal droge mond)

Laatst bijgewerkt: november 2015

dossier Iedereen heeft wel eens tijdelijk last van een droge mond, bijvoorbeeld na langdurig spreken. Maar een droge mond kan ook langdurig zijn of zelfs blijvend. Dat kan slecht zijn voor het gebit en het mondslijmvlies. Wat zijn die gevolgen? En valt er iets tegen te doen?

Speeksel

De vloeistof die overal in de mondholte is heet speeksel (saliva, Latijn). Speeksel is afkomstig uit een groot aantal speekselklieren, die uitmonden in diverse plaatsen in de mond. Er zijn drie paar grote speekselklieren, gelegen bij de oren, bij de kaakhoek en onder de tong. Daarnaast zijn er nog vele tientallen kleine kliertjes op de slijmvliezen van lip, wang, verhemelte en tong.

Deze klieren houden normaal de mondoppervlakten vochtig. Als zij echter beschadigd worden (door b.v. bestraling of ontsteking), of wanneer de zenuwbanen die betrokken zijn bij de afgifte van speeksel niet meer goed werken, wordt de mond droog. Hoewel een droge mond op zich zelf geen ziekte is wijst het wel op een minder goede werking van de speekselklieren wanneer monddroogheid vaak optreedt.

Wanneer de speekselklieren niet goed functioneren, wordt de mond gevoeliger voor infectie, is het eten een probleem, gaat het praten moeilijker en treden er slaapstoornissen op. Voor een aantal mensen ontstaan hierdoor ernstige, emotionele problemen.

Afbeelding speekselklieren

Xerostomie

Xerostomie is een regelmatig voorkomend verschijnsel. Het komt gemiddeld bij 1 op de 10 jonge mensen voor, terwijl dit bij personen boven de 60 jaar zelfs 1 op de 3 is.
Patiënten met een droge mond ervaren dat heel verschillend. Erg opvallend en hinderlijk kunnen zijn:

• barsten en kloven op het tongoppervlak en bij de mondhoeken.
• branderigheid van de tong, lippen of gehemelte
• eetproblemen en moeilijkheden met doorslikken
• smaakverlies
• spraakproblemen: klakken van de tong. moeizame uitspraak.
• vermindering van stemvolume
• snel voortschrijdende tandafbraak
• ontstekingen van tong en slijmvliezen.

Bijna alle patiënten met droge mond hebben de behoefte om regelmatig wat water te drinken.

Symptomen en risico's

droge-mond.jpg
Xerostomie uit zich in verschillende gradaties van ongemak. Sommige mensen klagen over een droog en branderig gevoel in hun mond. Anderen hebben ernstige problemen met eten, slikken en spreken. Bijna altijd leidt xerostomie tot ontstoken tandvlees, een snelle ontwikkeling van gaatjes en slechte adem.

Daarnaast doen zich andere problemen voor zoals:
• Gesprongen lippen
• Gescheurde mondhoeken
• Wondjes en ontsteking aan wangslijmvlies en tong
• Ruwe tong
• Vieze smaak in de mond
• Veranderde smaakperceptie

Mondhygiëne en verzorging

Probeer te achterhalen wat de oorzaak van de xerostomieklachten zijn. Helaas kan er vaak weinig aan de oorzaak gedaan worden. Wat wel kan is proberen de schade aan mond en gebit te beperken door afdoende bescherming. Daarnaast is het aanbieden van comfort vaak van evenzo groot belang.
• Tweemaal daags poetsen met een speciale tandpasta om de natuurlijke antibacteriële werking in de mond te herstellen. Dergelijke tandpasta bevat geen natriumlaurylsulfaat, een detergent waarvan bekend is dat het aften kan induceren.
• Na het poetsen of tussendoor spoelen met speciale mondspoeling biedt extra bescherming, bevat calcium en is alcohol- en mentholvrij.
• Ter stimulering van de speekselproductie en voor een schoon gebit tussen de poetsbeurten in, kan speekselstimulerende kauwgom gebruikt worden.
• Sterk gekruid voedsel dient vermeden te worden evenals het gebruik van koolzuurhoudende dranken en alcohol.
• Roken verergert de klachten.
• Dagelijks flossen, tandenstokers of ragers gebruiken
• Controle-afspraken moeten iedere 3 maanden plaatsvinden

De meest voorkomende oorzaak

Medicijngebruik.
Meer dan 400 geneesmiddelen kunnen xerostomie-klachten geven:
- Psychofarmaca
- Anlidepressiva
- Antihypertensiva
- Anti-Parkinsonmiddelen
- Antipsychotica
- Antihistominica
- Bètablokkers
- Diuretica

Ziektes en aandoeningen
- Van diabetes en
- het Syndroom van Sjögren is bekend dat deze ziektes een sterk veranderde en verminderde speekselvloed tot gevolg hebben.

zie ook artikel : Sjögren-syndroom (ook Z.van Gougerot-droge ogen of SS )

Andere oorzaken van xerostomie kunnen zijn:
- Bestraling in het hoofd-hals gebied
- Hersenbloeding
- Acuut nierlijden en nierdialyse
- Astma
- Beenmergtransplantatie
- Chemotherapie
- Diabetes
- Uitdroging
- Hoge bloeddruk
- Hersenbloeding
- Systemische lupus erythematodes
- Schildklieraandoening
- HIV en AIDS
- Hormonale stoornissen
- Stress en depressie
- Mondademhaling
- Overmatig alcoholgebruik

Hulpmiddelen

tandpasta.jpg
Tegen droge mond bestaan er verschillende hulpmiddelen, die in elk geval de symptomen helpen verlichten. De eisen waaraan dergelijke middelen moeten voldoen zijn:

Tandpasta
• Bevat drie belangrijke speekselenzymen, die de natuurlijke weerstand in de mond versterken
• Bevat fluoride en calcium voor extra gebitsbescherming
• Bij dagelijks gebruik wordt de genezing van bloedend tandvlees en ontstekingen bevorderd
• Extra zacht voor droge weefsels en geschikt voor dagelijks gebruik

Mondspoeling
• Moet een enzymsysteem bevatten dat de natuurlijke antibacteriële werking in de mond versterkt
• Moet een onaangename geur helpen neutraliseren
• Bevat extra calcium voor sterker glazuur
• Moet 100% alcohol- en metholvrij zijn voor mensen die daar niet tegen kunnen
• Mag geen verkleuring van de mond of de tanden geven

Mondbevochtigings-gel
• Geeft tot 6 uur lang verlichting
• Verzacht en beschermt het droge mondweefsel tegen irritaties, een brandend gevoel en jeuk
• Helpt tandvleesontstekingen en cariës voorkomen
• Helpt onaangename geur en smaak te neutraliseren
• Droogt niet uit
• Bevordert het prothese-houvast

Kauwgum
• Suikervrij
• Neutraliseert de pH
• Bevordert de speekselafscheiding
• Kleeft niet aan protheses.


bron: G.P. De Vos, tandarts ( home.hccnet.nl/g.d.vos/index.htm), Laclede Int. Brussel



pub