Sport en menstruatie

Laatst bijgewerkt: november 2015

dossier Meisjes en vrouwen die intensief aan sport doen, worden vaak geconfronteerd met menstruatieproblemen, zoals het uitblijven van menstruaties en pijnlijke menstruaties.

Anderzijds kunnen menstruaties de sportprestaties ook in positieve en negatieve zin beïnvloeden.

Uitblijven menstruaties

sport-vr-zwemm-170_400_12.jpg
Het uitblijven van de eerste menstruatie (primaire amenorroe: als er geen menstruatie is op de leeftijd van 16 jaar) treedt vooral dan op wanneer men zeer vroeg intensief begint te sporten, wanneer men te fel dieet en wanneer men een uithoudingssport beoefent. Ook familiale antecedenten beïnvloeden het begin van de menstruatie.
Aan de andere kant tonen verschillende studies duidelijk aan, dat de maandstonden daarna ook uitblijven bij intensieve sportbeoefening en bij diëten die tegelijk caloriearm en rijk aan koolhydraten zijn. Vooral jonge uithoudingsatletes die laat zijn beginnen menstrueren worden hierdoor getroffen.
Secundaire amenorroe: (geen menstruatie gedurende een periode van 6 maanden, nadat er eerder wel menstruaties geweest zijn) met oestrogeentekort in het bijzonder vormt een reden tot ongerustheid omdat dit gepaard kan gaan met osteoporose op jeugdige leeftijd, een verhoogde kans op herhaaldelijke stressfacturen, scoliose (ruggengraatsverkromming), urine-incontinentie, het risico van een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, vaginale droogheid, en doffe haren. Jonge vrouwen met amenorroe moeten eveneens gewezen worden op het gevaar voor een eventuele zwangerschap.

zie ook artikel : Osteoporose: oorzaken en behandeling

zie ook artikel : Scoliose

Sport en premenstrueel syndroom

Wetenschappelijk onderzoek stelt dat atletes tijdens hun vruchtbare jaren onderworpen zijn aan voortdurend wijzigende seksuele hormonenspiegels. Vooral vrouwen die aan PMS (premenstrueel syndroom) lijden zullen een grotere invloed ondervinden van hun cyclus op hun sportieve en intellectuele prestaties.
Het premenstrueel syndroom kan gedefinieerd worden als het cyclisch verschijnen van symptomen die van die aard zijn dat ze de normale levensstijl verstoren. De symptomen komen op wanneer het hormoon progesteron vrijkomt, en verdwijnen geleidelijk vanaf het moment dat de vrouw haar maandstonden krijgt. Daarop volgt tenminste een week zonder symptomen.
Er zijn een honderdtal klachten en symptomen bekend, zowel van psychische als van fysieke aard. De meest voorkomende zijn een pijnlijke spanning van de borsten, een opgeblazen gevoel, prikkelbaarheid en zelfs agressiviteit, humeurigheid, nerveuze spanning en depressie. In de psychiatrie spreekt men van PMDD (premenstrual dysphoric disorder), een gevorderd stadium van PMS.
Hoewel de hormonale veranderingen tijdens de cyclus een voorwaarde vormen om van PMS te kunnen spreken, heeft men nooit een hormonale oorzaak voor PMS kunnen aantonen. Men zoekt het antwoord nu steeds meer bij een verstoring van het serotoninegehalte in de hersenen.
In totaal heeft slechts 4% van de vrouwelijke bevolking tussen 15 en 45 nood aan een intensieve behandeling, vooral vrouwen van boven de dertig jaar, en na de geboorte van een kind. Toch verklaart 90% van de vrouwen zich anders te voelen tijdens de dagen voor de regels, zonder dat men van PMDD kan spreken.

De behandeling van PMS kan uitgaan van volgend schema:
1. -regelmatig uithoudingssporten beoefenen
-stress vermijden
-supplementen van calcium en /of magnesium
-maaltijden op regelmatige tijdstippen
maximale inname van koolhydraten
minimale inname van zout, suiker en cafeïne
2. Wanneer symptomen van depressie overheersen en bij echte PMDD: serotonineremmers toedienen tijdens de progesteronfase.
3. Indien nodig de ovulatie doen verdwijnen via een behandeling.
De oestroprogestagene contraceptieve pil wordt niet aangeraden als behandeling tegen PMDD.

zie ook artikel : Het premenstrueel syndroom (of PMS)

Regels beïnvloeden sportprestaties

123-tieners-sport-tennis-170-02.jpg
Tijdens hun vruchtbare jaren krijgen atletes te maken met voortdurend veranderende steroïde hormonenspiegels. Zowel oestrogenen als progesteron werken op een interactieve, soms tegengestelde manier in op het lichaam, en dit kan gevolgen hebben voor de sportieve prestaties.
Uit enquêtes blijkt dat 37 tot 63% van de atletes geen negatieve invloed ondervindt van de cyclus op haar prestaties; 13 tot 29% vermeldt zelfs dat ze beter presteert tijdens de regels.
In het algemeen kan men stellen dat duursporters beter presteren net na de regels (de folliculaire fase), terwijl atletes die meer explosieve kracht nodig hebben (judoka's, sprintsters,...) vaak tot betere resultaten komen net voor of tijdens de maandstonden. Die fase van de cyclus kan ook geschikt zijn om wat zwaarder te gaan trainen.

Een individuele evaluatie van iedere atlete, d.m.v. een menogram of een trainingskalender, is noodzakelijk om haar gynaecologisch te kunnen begeleiden.
Meerdere onderzoeken hebben een nefaste invloed aangetoond van de premenstruele periode op bot-, pees- en spierletsels, vooral in het geval van PMS. De neuromusculaire coördinatie, de manuele vaardigheden, de ruimtezin, het inschattingsvermogen, de reactiesnelheid en andere aspecten die aan laboratorium- en terreintesten onderworpen werden, bleken negatief beïnvloed te worden door de premenstruele periode. In deze gevallen heeft de contraceptiepil een positieve invloed op sportletsels.

zie ook artikel : De menstruele cyclus

'De pil' geen succesnummer bij sportvrouwen

Toch is de pil geen succesnummer onder sportvrouwen. Verschillende enquêtes tonen aan dat atletes duidelijk minder de pil gebruiken dan niet sportieve vrouwen.
Zo zijn veel balletdanseressen en andere sportvrouwen erg bezorgd over hun lichaam en zijn ze bang om bij te komen. Daarnaast vrezen sommige atletes ook voor een negatief effect van de pil op hun sportprestatie.
Wat het risico van gewichtstoename betreft, toont onderzoek aan dat er geen enkele reden bestaat om bang te zijn van de hormonale contraceptiepil.
De invloed van de pil op de sportprestatie hangt af van vrouw tot vrouw.
Men mag zeker niet met een hormonale behandeling beginnen net voor een belangrijke competitie. De gekende secundaire effecten verdwijnen gewoonlijk wel enkele maanden na het begin van de behandeling.
Een ander aspect van de pil dat geëvalueerd moet worden is de totale dosering steroïde hormonen en het gebruikte progestatief (een pil bevat steeds hetzelfde oestrogeen, wel in verschillende dosering; het progestatief daarentegen verschilt van pil tot pil in kwaliteit en kwantiteit).
Tot op vandaag ontbreken er onderzoeken bij topatletes om het effect op de sportprestatie te kennen.
Mogelijke gunstige effecten van de pil zijn:
• Verbetering van de botsterkte
• Vermindering van bot-, pees- en spierletsels
• Minder overvloedige regels en derhalve een verhoging van het ijzer- en hemoglobinegehalte waardoor prestaties verbeterd worden.
• De regels kunnen gepland worden in functie van de belangrijkste competities. Een verkorting van de cyclus is voor een atlete vaak interessant omdat op die manier vochtophoping vermeden kan worden, zoals wanneer de pil langer genomen wordt.
Wanneer de contraceptieve pil voorgeschreven wordt, is het dus van groot belang dat voor iedere individuele atlete onderzocht wordt welke voordelen de nieuwe types progestatieven en minimale dosissen van oestrogenen bieden voor de gezondheid, in verhouding tot de eventuele gunstige effecten die oudere progestatieven en licht verhoogde dosissen oestrogeen hebben op de sportprestaties.
Atletes die de pil niet gebruiken of niet willen gebruiken kunnen eveneens af en toe hun cyclus regelen met een progestatief: wanneer ingenomen gedurende minimum vijf dagen van de folliculaire fase, zal de cyclus ingekort worden, wanneer continu ingenomen, zal de cyclus verlengd worden tot de inname gestopt wordt, zodat de regels op dat moment komen wanneer het de sportvrouw het best past.


bron: Prof. Luc Baeyens, Brugmann-Ziekenhuis, Brussel
verschenen op : 23/02/2014 , bijgewerkt op 01/11/2015


pub