Wat is tekenencefalitis?

Laatst bijgewerkt: mei 2019

dossier

Tekenencefalitis is één van de ziekten die door een tekenbeet kan overgedragen worden op de mens. Ze kan een ontsteking van hersenen (encefalitis) of hersenvlies (meningitis) veroorzaken. Deze ziekte komt minder vaak voor dan Lymeziekte. Andere namen zijn Tickborne encefalitis (TBE), Frühsommer meningo-encefalitis (FSME),
Russian spring-summer encefalitis (RSSE), Central European encefalitis (CEE).
Deze ziekte wordt veroorzaakt door een virus (flavivirus).


Teken

123-teek-in-huid-lyme-11-18.png

De teek is een zogenaamde geleedpotige, en behoort tot de mijten.
Er bestaan twee verschillende families van teken: de harde of schildteken (Ixodidae) en de zachte of lederteken (Argasidae). In totaal komen er over de wereld meer dan 800 tekensoorten voor!
Van een tekenbeet op zich wordt de mens normaal gesproken niet ziek, maar de teek kan wel een rol spelen bij het overbrengen van diverse ziekten. De werkelijke boosdoener is niet de teek zelf, maar de bacterie of het virus die hij via zijn speeksel en darminhoud overbrengt van de ene op de volgende gastheer.

Binnen Europa kunnen via teken 4 ziekten op de mens worden overgebracht:
 • de ziekte van Lyme
 • Tick Borne Encephalitis (ook wel bekend als TBE) of TBD (Tick Born Disease) of Früh Sommer Meningo Encephalitis (FSME)
 • Ehrlichiose
 • Daarnaast kan in Zuid Europa de tekensoort Rhipicephalus sanguineus de ziekte Fièvre boutonneuse overbrengen.

zie ook artikel : Alles wat je moet weten over de ziekte van Lyme

Waar komt de ziekte voor?

Tekenencefalitis (TBE) komt voor in grote delen van Azië en Europa. Elk jaar worden ongeveer 10 tot 12 000 gevallen gemeld, maar dit aantal wordt waarschijnlijk aanzienlijk onderschat. In de afgelopen 5 jaar (tussen 2012 en 2016) werden de meeste gevallen in de EU gemeld in Litouwen, Tsjechië, Duitsland, Zweden, Polen en vooral bij mannen boven de 45 jaar. De voorbije jaren neemt het aantal gemelde gevallen in landen als Frankrijk, Duitsland en Zwitserland sterk toe. In Frankrijk komt de ziekte vooral voor in de Elzas en het Alpengebied. In Duitsland wordt TBE voornamelijk in het zuiden van het land aangetroffen: Beieren en Baden-Würtemberg, Hessen, Rijnland-Palts, Saksen, Thüringen. Jaarlijks worden 200-500 gevallen bevestigd.
In Nederland zijn tot eind 2018 vijf autochtone TBE-gevallen bevestigd: op de Sallandse Heuvelrug en op de Utrechtse Heuvelrug. 
In België is sinds enkele jaren aangetoond dat het virus circuleert bij runderen, reeën en everzwijnen, wat er op wijst dat het virus al minstens enkele jaren in België circuleert.  In 2018 werden de eerste twee autochtone infecties bij de mens gemeld. 

Hoe kan je besmet raken?

Mensen kunnen de infectie oplopen door een beet van een besmette teek of, minder vaak, na consumptie van rauwe melk(producten) van besmette dieren (geiten, schapen, koeien). Er zijn sporadische infecties door bloedtransfusies en borstvoeding beschreven.

Daar het virus zich in de speekselklier van de teek bevindt, wordt het virus reeds in het begin van het bloedzuigen op de mens overgebracht. Dit in tegenstelling met de Ziekte van Lyme: daar moet de teek minstens 12 tot 24 u op de huid zitten om de besmetting te kunnen overdragen.

Ziekteverloop

Bij ongeveer twee derde van de gevallen verloopt de infectie zonder symptomen. Bij kinderen verloopt de ziekte meestal minder ernstig, maar de ernst neemt toe met de leeftijd. 
TBE-infectie verloopt vaak in twee fasen: 
•  Eerste fase: koorts, hoofdpijn, spierpijn en vermoeidheid. Dit duurt meestal enkele dagen. Daarna heeft men een klachtenvrije periode van 4 tot 10 dagen. Tot twee derde van de patiënten herstelt zonder verdere klachten. 
•  Tweede fase: hoge koorts, ernstige hoofdpijn, verlammingsverschijnselen, epilepsie… als gevolg van een ontsteking van hersenen (encefalitis) en/of hersenvlies (meningitis). Zelden leidt dit tot ernstige en blijvende aandoeningen van het zenuwstelsel. 
Blijvende neurologische letsels zijn mogelijk. 
Het Europese subtype veroorzaakt doorgaans een mildere ziekte: 20-30% van de patiënten maakt een tweede fase door. Het Far East-subtype veroorzaakt een ernstigere en soms monofasische ziekte, met vaker ernstige neurologische schade. Het Siberische subtype veroorzaakt vaker chronische of progressieve ziekte. 

Wat kan je doen om de ziekte te voorkomen?

Men kan het risico op TBE-virusinfectie verminderen door de kans op tekenbeten te verminderen en door geen ongepasteuriseerde melk -en zuivelproducten te consumeren in risicogebieden.
• Om besmetting te voorkomen, wordt meestal aangeraden om bij spelen, wandelingen en werk in bossen waar besmette teken voorkomen, en zeker in een bos met lage onderbegroeing, de huid te beschermen met lange mouwen, lange broekspijpen en gesloten schoenen. 
• Daarnaast is het aangeraden om op de paden te blijven en niet door struiken en planten te kruipen waarop misschien teken zitten te wachten op een gastheer. 
• Zet kinderen een pet op (teken vallen op het hoofd). 
• Kampeer niet aan de bosrand, niet langs de omzoming van de camping.
• In verdachte gebieden wordt aangeraden het hele lichaam om de 3-4 uren te controleren op de aanwezigheid van teken.
• Het gebruik van insectenwerende producten op de huid kan helpen, maar zij beschermen slechts tijdelijk.
• Draag kleren die met insecticiden zijn behandeld. Het gebruik van gei¨mpregneerde kleding voor een kortere periode (weken of maanden) is veilig en waarschijnlijk ook voor langdurig gebruik; 
• Het verwijderen van een teek gebeurt het best met een pincet. Grijp de teek vast zo dicht mogelijk bij de huid. Vermijd daarbij om het lichaam van de teek te verpletteren.
Probeer de kop van de teek te vatten met behulp van een pincet (of twee vingers), zachtjes draaien/trekken om de teek te verwijderen (geen enkel deel van de teek onder de huid laten zitten).
Het lichaam grondig controleren en het correct verwijderen van teken na buitenactiviteiten, beschermt evenwel niet tegen TBE. Maar dit is wel belangrijk om sommige andere ziekten die door teken worden overgedragen, te voorkomen. 
• De teek niet uitbranden, geen olie gebruiken om de teek te verdoven. 
• Ontsmet nadien de huid en steriliseer de pincet (door ze even in kokend water te leggen). 
• Noteer de datum en de plaats van een tekenbeet. Normaal gezien kleurt de huid rondom de beet lichtjes rood en verdwijnt dit vanzelf na een paar dagen. Indien dit niet het geval is, contacteer dan je huisarts.

Vaccinatie

Vaccinatie wordt beschouwd als het meest efficie¨nte middel om TBE in endemische omgevingen te voorkomen. 
In België zijn twee vaccins beschikbaar: FSME-IMMUN® en FSME-IMMUN®Junior.
Het vaccin kan worden toegediend vanaf de leeftijd van 1 jaar. Voor kinderen jonger dan 16 jaar wordt een pediatrisch TBE-vaccin (FSME-IMMUN junior) aanbevolen dat de helft van het vaccin voor volwassenen bevat. 
Dit vaccin wordt intramusculair gei¨njecteerd. 
De primovaccinatie bestaat uit drie dosissen FSME-IMMUN 0,5 ml (of FSME-IMMUN junior). Het is het beste om de eerste twee dosissen in de winter toe te dienen, om beschermd te zijn in het voorjaar, wanneer teken actief worden. 
•  De tweede injectie wordt 1 tot 3 maanden na de eerste injectie gegeven. Deze kan twee weken na de eerste dosis worden gegeven als u dringend bescherming nodig heeft. 
•  De derde injectie wordt 5 tot 12 maanden na de tweede injectie gegeven. De derde dosis wordt het best tijdens hetzelfde tekenseizoen of in ieder geval vo´o´r het begin van het volgende tekenseizoen toegediend. 
Na de primovaccinatie houdt de bescherming maximaal drie jaar aan. De eerste herhalmingsdosis wordt 3 jaar na de derde dosis gegeven. Verdere herhalingsdoses moeten om de 5 tot 10 jaar worden gegeven.  Voor personen ouder dan 60 jaar worden de eerste en alle verdere herhalingsdosissen met een interval van drie jaar gegeven. 

Voor wie wordt vaccinatie aangeraden?
Vaccinatie wordt aanbevolen voor reizigers die tijdens het tekenseizoen (voorjaar, zomer en herfst) endemische regio's bezoeken en buitenactiviteiten ondernemen in beboste gebieden (zoals wandelen, kamperen, paddenstoelen plukken, ....). 

Bronnen:
Hoge Gezondheidsraad
Tropisch Instituut
Sciensano


bron: Itg.be


verschenen op : 31/05/2019


pub