Cognitieve gedragstherapie en oefentherapie bij chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)

Laatst bijgewerkt: augustus 2019

nieuws In Nederland is een nieuwe richtlijn verschenen over de ‘Diagnose, behandeling, begeleiding en beoordeling van patiënten met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)'. Daarin worden twee behandelingen voorgesteld, cognitieve gedragstherapie en graduele oefentherapie, terwijl medicijnen en specifieke voedingsadviezen worden afgewezen.
Ook in ons land worden cognitieve gedragstherapie en graduele oefentherapie beschouwd als de voorkeurbehandelingen binnen het nieuwe proefproject van het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (Riziv) voor multidisciplinaire diagnostische centra voor patiënten met het Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS).

Wat is het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)?
Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) is ernstige vermoeidheid die:
• ten minste zes maanden continu aanwezig is of herhaaldelijk terugkeert,
• nieuw is, of een duidelijk begin heeft, d.w.z. dat de vermoeidheid niet het hele leven al aanwezig is,
• niet veroorzaakt wordt door voortdurende belasting en niet duidelijk minder wordt door rust,
• die aanleiding geeft tot een aanzienlijke vermindering van vroegere niveaus van beroepsmatige, sociale of persoonlijke activiteiten,
• en waarvoor geen lichamelijke verklaring gevonden wordt.

Bovendien moeten vier of meer van de volgende klachten ten minste zes achtereenvolgende maanden aanhouden of gedurende deze periode steeds weer terugkeren:
• verzwakking van het korte termijn-geheugen of de concentratie, die voldoende ernstig is om vroegere niveaus van beroepsmatige, sociale of persoonlijke activiteiten aanzienlijk te verminderen;
• keelpijn;
• gevoelige hals- of okselklieren;
• spierpijn;
• pijn in meerdere gewrichten zonder zwelling of roodheid;
• hoofdpijn die qua vorm, patroon en ernst nieuw is;
• niet uitgerust zijn na het slapen;
• malaisegevoel na inspanning dat langer dan 24 uur aanhoudt (inspanningsintolerantie).
In ons land zouden 20 à 25.000 mensen lijden aan het chronische vermoeidheidssyndroom. De diagnose CVS komt bij vrouwen viermaal meer voor dan bij mannen.

Wat is de oorzaak van chronisch vermoeidheidssyndroom?
Mogelijk is de manier van moeheid en pijn voelen verstoord bij het chronisch vermoeidheidssyndroom. Uw hersenen maken de pijn en moeheid als het ware groter. De oorzaak hiervan is nog niet helemaal duidelijk.
Een combinatie van dingen kan ervoor zorgen dat iemand CVS krijgt:
• Sommige mensen hebben aanleg om CVS te ontwikkelen.
• Het lijkt erop dat sommige gebeurtenissen, bijvoorbeeld een moeilijke periode of een ziekte, CVS kunnen uitlokken.
• Er zijn ook omstandigheden die ervoor kunnen zorgen dat de vermoeidheidsklachten blijven.
Bijvoorbeeld:
De manier van denken heeft invloed op wat u voelt en aankunt. Als u verwacht dat u iets niet kunt, is de kans groot dat het inderdaad niet lukt. De manier van denken is dus heel belangrijk.
Hoe anderen omgaan met u speelt ook mee. Als mensen bijvoorbeeld steeds vragen of u moe bent, voelt u zich ook eerder moe. Zo werkt dat bij de meeste mensen.
Een onregelmatig slaap-waakritme kan ook vermoeidheid geven. Sommige mensen met CVS slapen overdag veel en liggen daardoor 's nachts wakker. Met als gevolg dat zij overdag erg moe zijn.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Chronische vermoeidheid kan heel heftig zijn en uw hele leven beheersen. Het kan helpen om dit met een psycholoog te bespreken. Hoe kunnen u en uw omgeving het beste omgaan met de vermoeidheid? Samen met een psycholoog bekijkt u welke gedachten en reacties u zou kunnen veranderen om beter met uw klachten om te gaan. Stap voor stap bekijkt u of u uw leven zo kunt inrichten dat het wat beter met u gaat. Deze behandeling heet cognitieve gedragstherapie (CGT).

Er is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het effect van cognitieve gedragstherapie (CGT) op CVS. Gemiddeld over alle onderzoeken geeft CGT een matige verbetering. Dat wil zeggen dat sommige mensen verbeteren en anderen niet.

Cognitieve gedragstherapie (CGT) voor CVS is een speciaal voor CVS ontwikkelde behandeling.
• In de behandeling wordt gekeken wat bij u de factoren zijn die de vermoeidheid in stand houden. Wat doen de pijnklachten of moeheid met u? Hoe houdt u het vol? Wat doen de klachten met uw lichaam? Is uw gedrag, uw gevoel, uw manier van denken veranderd door uw klachten? Gaat u anders om met de mensen om u heen sinds u zo moe bent? En wat doen al die veranderingen weer met de klachten?
• U leert vervolgens om deze factoren in gunstige zin te veranderen. De psycholoog leert u om op een andere manier naar uw klachten te kijken. Hij of zij leert u om er op zo’n manier mee om te gaan dat u er wat minder last van heeft. Uw gedrag, gevoel en manier van denken kunnen daardoor veranderen. Deze veranderingen helpen meestal om de klachten te verminderen.
• Ook leert u om geleidelijk weer actiever te worden. Zo kunt u langzaam de dingen die voor u belangrijk zijn weer doen. Welke doelen u precies heeft met uw behandeling, bepaalt u bij het begin van de behandeling zelf, in overleg met uw psycholoog.
Het is belangrijk dat de cognitief gedragstherapeut getraind is in deze behandeling.
Als u kiest voor CGT betekent dat zeker niet dat de oorzaak van de klachten psychologisch is of ‘tussen de oren’ zit. CGT wordt ook gegeven aan patiënten met andere ernstige ziekten.

Oefentherapie bij het chronisch vermoeidheidssyndroom
Een tweede mogelijke therapie die kan helpen is graduele oefentherapie (Graded excercise therapy, GET).
Bij deze oefentherapie bekijkt u eerst met uw therapeut welke activiteiten u nog kunt. U maakt samen een plan om uw lichamelijke activiteiten geleidelijk uit te breiden, meestal met behulp van een hartslagmeter.

Medicijnen bij het chronisch vermoeidheidssyndroom
Het is niet aan te raden om medicijnen te gebruiken tegen het chronisch vermoeidheidssyndroom. Uit onderzoek blijkt namelijk niet dat ze helpen bij CVS, terwijl ze wel bijwerkingen hebben.

Behandeling van CVS-patiënten met de volgende medicijnen wordt afgeraden:
• Medicijnen tegen depressie, zoals zogenaamde MAO-remmers, SSRI’s
• Corticoïden zoals hydrocortison en fludrocortison
• Dexamfetamine
• Methylfenidaat
• Schildklier stimulerend hormoon, thyroxine• Medicijnen voor de behandeling van een virus-infectie.
Als u toch medicijnen wilt gebruiken, bespreekt dit dan alleszins goed met uw huisarts.

Voeding bij het chronisch vermoeidheidssyndroom
Gezond eten is voor iedereen belangrijk. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt niet dat vitaminetekort CVS kan veroorzaken. Ook blijkt niet dat diëten en voedingssupplementen een gunstig effect hebben op CVS.
Denkt u erover om toch een dieet te proberen of vitaminepillen te gaan gebruiken, bespreek dit dan met uw huisarts. Diëten kunnen ervoor zorgen dat u een tekort krijgt aan vitaminen of mineralen.

Multidisciplinaire centra en cognitief gedragstherapeuten voor CVS
Het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (Riziv) heeft een nieuwe revalidatieovereenkomst goedgekeurd waardoor multidisciplinaire diagnostische centra voor CVS kunnen opgericht worden en cognitief gedragstherapeuten voor CVS worden gefinancierd.

Bedoeling is om een multidisciplinaire zorgverlening aan patiënten met het Chronisch vermoeidheidssyndroom mogelijk te maken die gebaseerd is op de laatste wetenschappelijke inzichten over dit syndroom. Door de overeenkomst komen er financiële middelen voor de multidisciplinaire werking van de diagnostische centra voor CVS, de participatie hieraan door de huisarts en de ambulante behandelingen door cognitief gedragstherapeuten.

Vanaf 2014 worden in heel Vlaanderen Multidisciplinaire diagnostische centra voor CVS opgericht, verbonden aan een ziekenhuis. Mensen met CVS die door hun huisarts naar zo’n centrum worden doorverwezen, worden multidisciplinair onderzocht en krijgen een behandelingsadvies met cognitieve gedragstherapie en/of graduele oefentherapie.

Het diagnostisch centrum helpt de patiënt om een cognitief gedragstherapeut te vinden. Een patiënt heeft recht op maximum 17 sessies van cognitieve gedragstherapie. Een therapiesessie duurt minstens 50 minuten.

Meer informatie
www.riziv.be/care/nl/revalidatie/convention/sfc-cvs/index.htm

Bronnen
www.thuisarts.nl/chronisch-vermoeidheid-syndroom/ik-heb-chronisch-vermoeidheidssyndroom
www.diliguide.nl/document/3435 



verschenen op : 17/01/2014 , bijgewerkt op 08/08/2019


pub