print 10 reacties |381.343x gelezen

Rusteloze benen syndroom (RBS) of Restless legs syndrome (RLS)

1. Klachten

Het rusteloze benen syndroom (RBS), dat meestal onder zijn Engelse benaming Restless Legs syndroom (RLS) wordt aangeduid, is een neurologische aandoening die zich kenmerkt door een irriterend, branderig gevoel - alsof er insecten rondkruipen - diep in de kuiten, soms beurtelings, soms in beide kuiten tegelijk. De aandoening kan zich ook voordoen in de bovenbenen, voeten, romp en armen. Ze is niet pijnlijk maar kan erg vervelend en hinderlijk zijn.

Typisch is dat:
• het vervelende maar meestal niet pijnlijke gevoel in de benen voor een onweerstaanbare drang tot bewegen zorgt;
• de symptomen alleen voorkomen of erger zijn in rust en de klachten nemen altijd af als met de arm of het been waarin het gevoel wordt waargenomen wordt bewogen (rondjes lopen, diepe kniebuigingen maken, masseren, een warm of koud voetenbad nemen...);
• de symptomen zijn 's avonds en 's nachts het ergst, vooral als men ligt, maar ze kunnen ook overdag optreden bij een tijd stilzitten (bv. voor TV, tijdens een vergadering&).

Ongeveer 80% van de mensen met RBS hebben ook last van periodieke bewegingen, een soort spiertrekkingen van de ledematen tijdens de slaap die het doorslapen kunnen verhinderen. Men noemt dit Periodic Limb Movement Disorder (PLMD). De benen (maar soms ook de armen) bewegen heftig schokkerig. Meestal komt de grote teen of de voorvoet omhoog en buigt de knie. Deze spiertrekkingen vinden meestal om de twintig à dertig seconden plaats, gedurende een aantal periodes in een nacht. Bij PLMD wordt de diagnose gesteld door slaapobservatie met speciale meetapparatuur.

Naar schatting 5 à 6 % van de bevolking lijdt in meerdere of mindere mate aan RBS, ongeveer even veel mannen als vrouwen. Bij ouderen (plus 65 jaar) zouden 10 tot 25% van de mensen dergelijke klachten hebben. Hoewel de diagnose meestal pas op middelbare leeftijd wordt gesteld, hebben veel mensen al jaren klachten, soms al vanaf hun kindertijd. Sommige zg. 'hyperactieve' jongeren zouden in feite RBS kunnen hebben, wat verklaart waarom ze niet kunnen stilzitten en altijd maar moeten bewegen. De klachten zouden wel verergeren met de leeftijd.

Slaapproblemen

Alhoewel de aandoening zoals gezegd niet pijnlijk of invaliderend is, kan ze toch tot ernstige problemen leiden.
Omdat de symptomen van RBS in de avonduren verhevigen, kan het onaangename gevoel en de drang om het getroffen lichaamsdeel te bewegen ervoor zorgen dat u moeilijk in slaap kunt vallen. Dit kan leiden tot een chronisch slaaptekort en de bijbehorende vermoeidheid overdag, met alle gevolgen van dien (prikkelbaarheid, verminderde prestaties...)
Bij sommigen RBS-patiënten komen de symptomen ook overdag voor, bv. wanneer ze aan een tafel of bureau zitten, in de auto, in het vliegtuig&, waardoor langdurig zitten bijna onmogelijk wordt.

zie ook artikel : Slaapproblemen

2. Oorzaken & risicofactoren

Over de preciese oorzaak tast men nog steeds in het donker.
Het vermoeden bestaat dat de symptomen veroorzaakt worden door een verstoorde werking van bepaalde zenuwcellen in dat deel van de hersenen waar de spierbewegingen worden bestuurd. Die zenuwcellen maken dopamine aan, een chemische stof die een belangrijke rol speelt in het doorgeven van signalen van de ene hersencel naar de andere. Ook bij de Ziekte van Parkinson is het dopaminesysteem verstoord. Alhoewel RBS en Parkinson waarschijnlijk eenzelfde neurochemische basis hebben, bestaat er geen enkele aanwijzing dat er een verband bestaat tussen beide aandoeningen, of dat RBS-patiënten een verhoogd risico hebben om Parkinson te ontwikkelen.

zie ook artikel : Ziekte van Parkinson

In een aantal gevallen is RBS een gevolg van een andere ziektetoestand of kan er een externe oorzaak worden aangewezen. Men spreekt dan van secundaire RBS. We spreken van primaire RBS als de oorzaak in het geheel niet duidelijk is.

Mogelijke oorzaken/risicofactoren zijn:
• Chronische aandoeningen zoals diabetes, nierpatiënten, reuma, etc.
• Zwangerschap: Tijdens een zwangerschap, vooral naar het einde toe, heeft zon 15% van de vrouwen last van RBS. Na de bevalling verdwijnen de symptomen meestal.
• Bepaalde geneesmiddelen kunnen de symptomen uitlokken of verergeren: o.m. de meeste anti-depressiva, calciumblokkers (die o.m. bij verhoogde bloeddruk worden voorgeschreven), geneesmiddelen tegen misselijkheid, sommige geneesmiddelen tegen allergieën, sommige tranquillizers (waaronder haloperidol en fenothiazinen) en het anti-epilepticum fenytoïne.
• Bloedarmoede: Bij veel RBS-patiënten wordt bloedarmoede of een laag ijzergehalte in het bloed vastgesteld. Een Ferritine-gehalte beneden 40 ng/mL zou een belangrijke risicofactor kunnen zijn.
• Spataders: sommige studies wijzen op een verhoogd risico bij mensen met ernstige spataders en een verbetering na verwijdering van die spataders.
• Koffie: Cafeïne-houdende dranken, zoals koffie, thee, warme chocolademelk of frisdranken, kunnen de symptomen verergeren.
• ADHD: Recente onderzoeken wijzen ook op een verband tussen RBS en symptomen van ADHD (concentratiemoeilijkheden en hyperactiviteit).
• Erfelijkheid: er bestaan aanwijzingen dat kinderen van wie een der ouders RBS heeft, een grotere kans lopen om ook RBS te hebben.

zie ook artikel : Spataders

zie ook artikel : ADHD - Aandachtsstoornis met hyperactiviteit

zie ook artikel : Anemie (Bloedarmoede)

3. Behandeling

Alleen in het geval van secundaire RBS, dus als de onderliggende oorzaak bekend is, is genezing van RBS mogelijk.
In alle andere gevallen kunnen alleen de symptomen behandeld worden.

Leefwijze
- Voeding
Meestal wordt aangeraden om koffie en andere cafeïnehoudende producten (zoals chocolade, thee en frisdranken) te vermijden. Alcohol heeft bij de meeste patiënten tot gevolg dat de klachten langer aanhouden of intenser zijn.
- Vitaminen/mineralen
Als een ijzer- of vitaminegebrek wordt vastgesteld, kunnen de symptomen worden bestreden door ijzer-, vitamine B12- of folaatsupplementen. Het is alleszins aangeraden om de serum-ferritineconcentratie te controleren (om na te gaan hoeveel ijzer er is opgeslagen) en een ijzersupplement te gebruiken indien de ferritineconcentratie lager is dan 40 ng/ml.

alles over vitamines en supplementen op gezondheid.be

Slaaphygiëne
Omdat vermoeidheid en slaperigheid de symptomen van RBS vaak verergeren, is een goede slaaphygiëne erg belangrijk. Dat betekent o.m.:
- een koele, rustige en comfortabele slaapomgeving,
- elke avond op dezelfde tijd naar bed gaan en elke ochtend op dezelfde tijd opstaan
- voldoende uren slaap per nacht om uitgerust wakker te worden.
- Pas uw slaapritme aan aan wat u zelf best voelt. Misschien zal dat betekenen dat u 's avonds wat later naar bed gaat, en 's morgens wat langer slaapt.

zie ook artikel : Slaapproblemen

Lichaamsbeweging
Regelmatige, niet al te intensieve lichaamsbeweging zou kunnen helpen. Over het ideale tijdstip lopen de meningen uiteen. Soms wordt afgeraden om kort voor het slapengaan veel te bewegen, terwijl anderen blijkbaar voordeel hebben bij bewegen (wandelen, fietsen op de hometrainer&) voor het slapengaan. Ook enkele minuten isometrische oefeningen (bv. met de rug tegen de muur staan met de knien gebogen alsof je op een stoel zit) zou een positief effect hebben. Erg intensieve sport 1 à 2 uur voor het slapen zou de rusteloosheid echter vergroten.
Experimenteer met een aantal oefenprogrammas en kies wat voor u het beste werkt.

Diverse
Diverse aanpassingen (bv. rechtstaand werken, een speciale stoel waarop men voortdurend kan bewegen, enz.) kunnen helpen om de klachten overdag te voorkomen.
Sommige mensen hebben goede ervaringen met een warm of koud bad, warme of koude kompressen.
Ook zou het soms helpen om op momenten dat u lang moet zitten (bv. op reis) de geest bezig te houden met een spannend boek te lezen, u te concentreren op ingewikkeld handwerk, of een computerspelletje.

Niet-farmacologische methoden

Verschillende niet-farmacologische behandelingsmethoden (zoals massage, biofeedback, meditatie, yoga, acupuncture, acupressuur, enz.) worden vaak geadviseerd. Bij gebrek aan betrouwbaar wetenschappelijk onderzoek vallen daarover echter geen algemene uitspraken te doen.

Geneesmiddelen

Het gebruik van geneesmiddelen bij RBS is weliswaar uitgebreider bestudeerd dan de niet-farmacologische behandelingsmethoden, maar ook hier is het onderzoek niet altijd even betrouwbaar en zijn sommige methoden eerder gebaseerd op ervaring dan op degelijke wetenschappelijke bewijzen.
Een beslissing om geneesmiddelen te nemen moet alleszins rekening houden met de ernst van de symptomen en de mate waarin ze een normaal functioneren belemmeren aan de ene kant, en aan de andere kant de mogelijke bijwerkingen van die geneesmiddelen.

Er zijn vier groepen geneesmiddelen die bij RBS worden gebruikt:

- Geneesmiddelen tegen Parkinson
- Slaap- en kalmeermedicijnen (Benzodiazepines)
- Geneesmiddelen tegen Epilepsie
- Opiaten

Geneesmiddelen tegen Parkinson (Dopaminerge middelen)
Het gaat hier om geneesmiddelen zoals carbidopa/levodopa (Sinemet® en Sinemet CR® ), pergolide (Permax® ) en bromocriptine (Parlodel® ) die inwerken op het dopaminerge systeem in de hersenen. Ze zijn zeer effectief gebleken bij de behandeling van RBS. Indien ze niet werken, moet zelfs overwogen worden dat het om een andere aandoening gaat. Probleem is evenwel dat ze nogal wat nevenwerkingen kunnen hebben. Voor al deze medicijnen geldt dat er begonnen moet worden met zeer lage doseringen die zeer langzaam moeten worden opgevoerd, om de eventuele bijwerkingen zo gering mogelijk te houden.
Een groot probleem bij deze producten is het optreden na verloop van tijd van wat augmentatie wordt genoemd: de gebruikelijke dosis geeft voldoende verlichting om 's nachts goed te slapen, maar het onaangename gevoel, de drang tot bewegen en de rusteloosheid komen vaak heviger dan tevoren op een vroeger tijdstip ('s middags, of soms zelfs al 's ochtends). Als augmentatie optreedt, heeft het weinig zin om de dosis te verhogen omdat dit de klachten eerder verergert dan vermindert.
Dit effect is het sterkst met het oudste en meest gebruikte product (Sinemet): 85% van de RBS-patiënten zou op termijn te maken krijgen met dit fenomeen, tgo. slechts 10 à 15% bij Permax. Onderzoeken naar de werkzaamheid van Parlodel® leverden tegenstrijdige resultaten op. Van nieuwere producten zoals pramipexole (Mirapex® ) and ropinirole (Requip® ) is momenteel nog te weinig bekend om ze reeds op grote schaal te gebruiken. Vooral Mirapex® zou zeer effectief zijn voor de bestrijding van alle symptomen en relatief weinig bijwerkingen hebben.

zie ook artikel : Ziekte van Parkinson

Benzodiazepines
Benzodiazepines worden gewoonlijk voorgeschreven als slaap- of kalmeermiddel. Ze hebben waarschijnlijk geen specifiek effect bij RBS, maar worden wel gebruikt om de slaapproblemen te behandelen.
Omwille van de bijwerkingen (zoals slaperigheid of verwardheid overdag), maar vooral omwille van het risico op gewenning en verslaving (waardoor steeds hogere dosissen nodig zijn en men het middel niet meer kan missen), wordt het gebruik van benzodiazepines echter afgeraden voor chronische, lang aanslepende slaapproblemen. Het gebruik van benzodiazepines dient alleszins zeer nauwgezet te worden gevolgd door de huisarts.

zie ook artikel : Verantwoord gebruik van slaap-en kalmeermiddelen (benzodiazepines)

Opiaten
Opiaten, pijnstillende verdovende middelen, worden toegepast bij mensen met ernstige en aanhoudende symptomen van RBS bij wie de andere geneesmiddelen niet helpen. Naast hun verdovend effect zouden ze ook een specifieke werking hebben op het dopamine-systeem in de hersenen.
Omwille van de bijwerkingen (o.m. duizeligheid, verdoving, misselijkheid, overgeven, verstopping, hallucinaties en hoofdpijn) en het ernstige risico op afhankelijkheid en verslaving, moeten deze producten met de grootste omzichtigheid worden gebruikt en onder strikt toezicht van de huisarts.

zie ook artikel : Drugs: soorten en hun effekt

Anticonvulsiemiddelen
Verscheidene anticonvulsiemiddelen zijn getest voor toepassing bij de behandeling van RBS. Anticonvulsiemiddelen blijken te werken door het onaangename gevoel in de benen en de drang tot bewegen te verminderen.
Er zijn een aantal studies bekend met carbamazepine (Tegretol® ) waarvan een matig effect is aangetoond. Recent zijn enkele veelbelovende studies verschenen met Gabapantin (Neurotin® ).
Mogelijke bijwerkingen van Neurotin® zijn duizeligheid, slaperigheid, vermoeidheid, een grotere eetlust en evenwichtsstoornissen. De verdovende eigenschappen van anticonvulsiemiddelen kunnen van invloed zijn op het vermogen om auto te rijden of machines te bedienen.

zie ook artikel : Epilepsie

verschenen op : 14-03-2002   |  bijgewerkt op : 20-03-2014

bron: J Am Board Fam Pract, 2001, 368-374

Meer over:   zenuwpijnen     slaapproblemen     pijn     geneesmiddelen centraal zenuwstelsel    

Vind je deze informatie nuttig? Deel deze dan nu:
print 10 reacties |381.343x gelezen

Reacties

RLS / Bewegende benen klachten

door Herman , 16 juli 2014 om 12:33

Misschien dat ook u uw leden- en of lezers wilt informeren ? 'Trilsokken een Wereldprimeur! Restless Legs klachten op te lossen zonder medicijn gebruik. ...

lees verder »

Rusteloze benen syndroom ( Restless legs syndrome of RLS of RBS )

door rodney , 24 juni 2014 om 12:42

Heb er al jaren last van maar heb nu iets gekregen wat meteen hielp. Gabapentine 300gr. Uurtje voor het slapen gaan innemen. Ongelooflijk het was mijn eerste na ...

lees verder »

Rusteloze benen syndroom ( Restless legs syndrome of RLS of RBS )

door Diependaele Gerda , 10 juni 2014 om 10:12

Ook ik heb sinds jaren RLS kan mij teeds goed behelpen met s'avonds 3x1 sifrol te nemen. Maar vorige week ben ik geopereerd aan de voet en toen ik wakker werd, ...

lees verder »

Rusteloze benen syndroom ( Restless legs syndrome of RLS of RBS )

door Grace , 29 april 2014 om 17:54

Inderdaad, zeer vervelend probleem ! Ik gebruik al jaren de rusteloze benenspray van Dr Fix, alleen in Nederland verkrijgbaar en... het helpt dikwijls. Veel moe ...

lees verder »

Rusteloze benen syndroom ( Restless legs syndrome of RLS of RBS )

door Janin , 19 april 2014 om 09:47

Ook ik heb er ruim 20 jaar last van. Onlangs kocht ik me een andulatiematras (massage) en voor het slapengaan kies ik het programma dat zich toespitst op de be ...

lees verder »

Rusteloze benen syndroom ( Restless legs syndrome of RLS of RBS )

door Magda , 14 april 2014 om 17:05

De beschrijving van cathy klopt voor mij helemaal! Inderdaad een heel eng gevoel. Slaap halve nachten in de zetel (met afhangende benen), voor mij de enige mani ...

lees verder »

Rusteloze benen syndroom ( Restless legs syndrome of RLS of RBS )

door izzy , 14 februari 2014 om 01:48

beste hoelang zit je al met deze last .mijn vriendin heeft dit ook (cvs) en kan niet stilzitten en s'avonds enorme last,weinig slaap enz enz. helpt dit echt? ...

lees verder »

Reageer op dit artikel

email:
naam:
verberg bovenstaande gegevens :
je naam en emailadres verschijnen dan niet bij je reactie.
onderwerp:
bericht: tekens over.
terug naar begin artikel »
pub

interessante websites

  • Rusteloze benen
    Website van de Stichting restless legs Nederland. Allerhande informatie over rusteloze benen.
pub
pub