Zon en huid, huidveroudering, huidkanker

Laatst bijgewerkt: October 2015 | 5 reacties

dossier De zon is een echte kerncentrale die een scala aan elektromagnetische stralen produceert, van kosmische straling tot radiogolven. De stralen die we op onze huid ervaren, maken slechts een klein deel van het zonnespectrum uit. Ze worden volgens afnemende golflengte ingedeeld in :

• infrarood licht (IR) of warmtestraling (800 tot 10.000 nm)
• zichtbaar licht (400 tot 800 nm)
• ultraviolet licht (UV)

Het UV-licht op zich wordt nog onderverdeeld in drie zones :

• lange golf: UVA (320 tot 400 nm)
• middengolf: UVB (280 tot 320 nm)
• korte golf: UVC (190 tot 280 nm)

zie ook artikel : Straling - De bestraalde mens

vr-zon-170_400_03.jpg
De lichtstralen worden tijdens hun doortocht door de atmosfeer gefilterd (door ozon, stofdeeltjes, rook, waterdamp) en ontdaan van hun dodelijke golflengten (kosmische straling, gamma-, X- en UVC-stralen). Het restant dringt door in de huid en veroorzaakt daar tal van biologische en metabole reacties. Daarbij is het basisprincipe dat korte golven veel energie hebben, maar minder diep doordringen, terwijl lange golven minder energetisch zijn, maar veel meer penetreren.

Van de lichtenergie die ons bereikt is slechts 10 % UV-straling, doch deze korte golven hebben een hoge energie en zijn biologisch erg actief. De hoeveelheid UV die op onze huid terechtkomt, is afhankelijk van veel factoren :

• het seizoen, de breedtegraad, het uur van de dag (bepalen de hoogte van de zon boven de horizon),
• de hoogte (20 % meer UVB op 1500 m boven de zeespiegel).
• weerkaatsing door het aardoppervlak (85 % weerkaatsing door sneeuw, 17% door zand, 5 % door water en 3 % door gras)
• diffusie door de atmosfeer (waaraan de lucht trouwens zijn blauwe kleur dankt)
• bewolking (hierbij is toch belangrijk dat hoge cirruswolken evenveel UV doorlaten als een heldere hemel !).

Tegen deze agressieve zonnestralen verdedigt de huid zich met beperkte middelen

zonnebrand-voeten.jpg
De mens heeft zijn vacht alleen behouden op de hoofdhuid, waarschijnlijk als gevolg van zijn rechtopstaande houding. Daarom is de opperhuid, met haar verschillende lagen, onze eerste en belangrijkste verdediging. Deze rol is echter bescheiden en bovendien ongelijk verdeeld over de verschillende rassen. De huid verandert het traject van het zonlicht door vier gelijktijdige processen : weerkaatsing, verstrooiing, transmissie en vooral absorptie.

De hoornlaag, onze barrière met de omgeving, wordt dikker als gevolg van blootstelling aan de zon en beschermt ons door weerkaatsing, verstrooiing en absorptie.

De rol van melanine (eumelanines, feomelanines) is meer fundamenteel. Melanine zit in kleine korrels (melanosomen) die door gespecialiseerde cellen aangemaakt worden : de melanocyten. Deze bevinden zich dan weer in de onderste cellaag van de opperhuid en vormen lange uitlopers tussen de omliggende cellen. Bij stimulering door zonlicht, produceren zij de zo gegeerde pigmentatie.

Deze verhoogde melanineproductie beschermt ons door verstrooiing en absorptie en door haar werking tegen vrije radicalen. Deze bescherming varieert echter sterk naargelang ras en fototype.

De penetratie van het zonlicht in de huid kan schematisch als volgt voorgesteld worden : 90% van het UVB wordt tegengehouden en geabsorbeerd door de opperhuid ; 20 tot 30 % van het UVA en het zichtbare licht bereikt de lederhuid en wordt daar geabsorbeerd ; het infrarood dringt tot in het onderhuids vetweefsel door. De absorptie van de stralen leidt tot complexe interacties met diverse cellen en onderdelen van cellen, waarvan we de draagwijdte vaak pas beginnen te begrijpen. Daarom willen we slechts de best gekende vermelden: de effecten van UV op de huidcellen, met name op de keratinocyten, de Langerhanscelelen en de fibroblasten.

De keratinocyten zijn de belangrijkste bouwstenen van de opperhuid. Onder invloed van UV ondergaan zij functionele veranderingen die doen denken aan de karakteristieken van tumorcellen; secretie van adhesiemolecules, cytokines en andere actieve moleculen die de immunitaire reactie van de huid modifieren.

Langerhanscellen zijn antigeen-presenterende cellen en zijn bijgevolg erg belangrijk in de vroegtijdige fase van de immuunrespons. Zij worden onderdrukt zodat een vermindering van de lokale weerstand in de huid optreedt. Dit veroorzaakt ook een vermindering van de ontstekingsreacties in de huid , wat trouwens therapeutisch gebruikt wordt voor behandeling van bepaalde huidziekten in het kader van fototherapie.

De fibroblasten in de lederhuid worden onderdrukt met als gevolg een verminderde productie en een verhoogde afbraak van collageen.

Globaal kan je dus stellen dat UV zorgt voor een vervroegde celdood en voor belangrijke functionele en metabole veranderingen.

Biologische effecten

--> De vroegtijdige reacties worden over het algemeen als weldadig ervaren :

• het warmtegevoel als gevolg van de infraroodstraling
• de aanmaak van Vitamine D als gevolg van UVB: we hebben echter slechts een beperkte dosis UVB nodig op een beperkt huidgebied om reeds voldoende Vitamine D aan te maken.
• de klassieke 'avondteint', de vluchtige bruine kleur bij het begin van een zonnevakantie, is het gevolg van UVA en zichtbaar licht.
• Het antidepressief effect bij seizoensgebonden depressies is duidelijk aangetoond. Dit effect wordt niet veroorzaakt door UV op de huid , maar wel door invloed van zichtbaar licht op het oog. Zonnebank in de winter helpt dus niet om depressies te behandelen.

zie ook artikel : Winterdepressie: winterblues

zonnebrand-been.jpg
--> De uitgestelde reacties zijn vooral te wijten aan UVB.

• Het zonne-erytheem of klassieke zonnebrand, voor velen een 'gloeiende' herinnering aan de vakantie, gaat van een lichte roodheid tot echte blaren. De ernst van deze zonnebrand is afhankelijk van de intensiteit en duur van de blootstelling aan de zon en van de huidskleur of het fototype. UVA verergert deze zonnebrand (fotoadditie). Dit verklaart waarom de zon aan het eind van de namiddag (weinig UVB maar veel UVA) de zonnebrand van ‘s middags verergert.

• De uitgestelde pigmentatie of het 'bruinen', voor sommige toeristen ongelukkig genoeg de hoofdmotivatie om de zon op te zoeken, begint 2 dagen na blootstelling aan de zon en is maximaal rond de 20ste dag, om dan geleidelijk af te nemen indien er geen verdere blootstelling meer plaatsvindt. Al de stadia van de melanogenese zijn bij dit proces betrokken. De stralen die doen bruinen, zijn dezelfde als de stralen die voor zonnebrand verantwoordelijk zijn, namelijk UVB. UVA-straling stimuleert eveneens de melanineproductie, doch vergt daartoe 1000 maal sterkere dosissen. Recente studies tonen aan dat DNA –schade (thymidine-dimeren) die latere aanleiding kan geven tot kankervorming een noodzakelijk element is om het bruinen op gang te brengen. Je kan dus bezwaarlijk stellen dat het natuurlijke bruinen de beste manier is om je huid tegen de zon te beschermen.

• Verdikken van de opperhuid is de belangrijkste bescherming tegen zonlicht, maar is net als de pigmentatie maar volop aanwezig na 20 dagen. Een hoge factor zonprotecti e blijft dus noodzakelijk gedurende de ganse klassieke 14d zonnevakantie.

• Onderdrukking van de immuniteit leidt tot een tragere genezing van wondinfecties, een verminderde efficiëntie van vaccinaties en opstoten van herpes labialis (koortsblaren) .

zie ook artikel : Koortsblaasjes ( Herpes simplex type 1) of Koortslip

--> De laattijdige reacties zijn ronduit nefast . Ze zijn dosisafhankelijk en vooral cumulatief.

Huidveroudering als gevolg van de zon is vooral te wijten aan UVA-straling, gezien die in de lederhuid doordringt. Ook UVB en infrarood spelen een ongunstige rol. De 'zonne-elastose' die hiervan het gevolg is, veroorzaakt ontsierende huidveranderingen : een droge, verdikte, geelachtige huid met diepe rimpels en groeven, en bezaaid met bruine vlekken.

zie ook artikel : Rimpels?

zonnebank.jpg
• Het bevorderen van huidkanker is het meest ernstige gevolg van een overdreven blootstelling aan de zon.

Ze is vooral toe te schrijven aan UVB-straling, maar UVA en infrarood hebben een belangrijk additief effect. Deze huidkankers treffen vooral oudere mensen die verschillende risicofactoren cumuleren, zoals buitenshuis leven en werken, min of meer lange periodes in zonnige oorden, een bleek fototype,... Gewoonlijk vinden we huidkankers dan ook op de blootgestelde huid : gelaat, oren, nek, decolleté, bovenkant van de handen...

Gelukkig betreft het meestal basocellulaire epitheliomen die traag evolueren en alleen lokaal invasief zijn, met een beperkt risico op uitzaaiingen. Dit belet niet dat ze zeer mutilerend kunnen zijn indien ze niet behandeld worden. Het is de meest voorkomende huidkanker, maar zijn frequentie is sterk afhankelijk van leeftijd, geslacht, huidtype, breedtegraad van de plaats waar men woont, enz. Zo wordt zijn incidentie in IJsland op 10 op 100.000 geschat, in Frankrijk op 70/100.000 terwijl ze in Australië kan oplopen tot 450 op 100.000 ! In Engeland steeg de incidentie met 238% op 14 jaar tijd. In België hebben we gemiddeld 1 kans op 5 om in de loop van het leven een basocellulair epithelioma te krijgen. 90% van deze letsels komt voor bij bleke huidtypes. Gelukkig kan in de overgrote meerderheid van de gevallen volledige genezing bekomen worden met een eenvoudige heelkundige ingreep.

Het spinocellulaire epithelioom ontstaat gewoonlijk op een vooraf bestaand wratachtig letsel (seniele keratose, “ouderdomsvlek”, huidhoorn,...) dat verwaarloosd werd. Zijn incidentie varieert van 10 à 20/100.000 in Frankrijk tot 250/100.000 in Australië. De evolutie is hier sneller, met een reëel risico op uitzaaiingen en eventueel zelfs overlijden. Vroegtijdig heelkundig ingrijpen is de beste oplossing. Soms zijn echter zwaardere behandelingen nodig.

Tenslotte is er het maligne melanoom, het zwarte gezwel dat terecht angst aanjaagt, en dat in detail elders zal besproken worden.

Terwijl de zon wel degelijk noodzakelijk is voor ons lichamelijk en geestelijk evenwicht, blijft zij toch een gevaarlijke vriend die we niet te vaak en te intens moeten opzoeken, willen we niet vroeg of laat opdraaien voor de gevolgen.
Om dezelfde reden moet gewaarschuwd worden voor het overmatig gebruik van de zonnebank . De 'veiligheidsdrempel' van deze toestellen werd nog niet bepaald, maar de laattijdige neveneffecten van overmatig gebruik worden nu reeds zichtbaar. Frequent gebruik maken van de zonnebank is dus ten stelligste af te raden.

zie ook artikel : Melanomen, agressieve huidkankers

zie ook artikel : Geen zonnebank onder 18 jaar

UV-index

Wat betekent deze index ? Het is een internationale schaal die een aanwijzing geeft over de reële intensiteit van de zonnestralen en over de risico’s die met deze straling gepaard gaan.

In België wordt deze index op het middaguur gemeten in het Observatorium te Ukkel. Je kan bij de links onder dit dossier ook een live UV-index raadplegen.

Personen die hun vakantie in Frankrijk doorbrengen, kunnen in het televisiejournaal meer te weten komen over de index aldaar.

In deze tabel vindt u enkele cijfers ter illustratie :
(De zon (deel 10)» – Galderma Belgilux

stralende zon gesluierde zon licht bewolkt zwaar bewolkt
UV-index juni-juli 7-8 6-7 5-6 3-4
Zonnebrand na … minuten* 20 tot 40 min 25 tot 50 min 30 tot 60 min > 60 min
UV-index mei-augustus 6-7 5-6 4-5 2-3
Zonnebrand na … minuten* 25 tot 50 min 30 tot 60 min > 60 min > 60 min

bron: Dr. Mark Vandaele, Dr. Christian Pirard
verschenen op : 10/05/2005 , bijgewerkt op 29/10/2015

5 reacties

IR straling

door anoniem, 14 December 2006 om 21:48

Ik lees op verschillende websites dat het gebruik van een IR-cabine een zeer weldadige invloed heeft op het menselijk lichaam , dit vooral te verbetering van de afweer ,verminderen van allerlei huidaandoeningen en spierpijnen en verlichten van gewrichtsproblemen. Afhankelijk van wat de leverancier aanbied in zijn gamma promoot hij cabines met IR-A ,IR-B of IR-C stralers en dusdanig wordt bij de ene geschreven dat IR-A schadelijk is en bij de andere is ir_B schadelijk en de kortgolvige zeer gezond. Nu lees ik jullie artikel over de effecten van het zonlicht en daar lees ik dat IR-licht schadelijk is voor de huid en allerlei aandoeningen kan veroorzaken . Ik heb me recentelijk een IR-cabine aangeschaft met stralers die grotendeels in het IR-A en B gebied stralen, omdat die als de beste aangeprezen worden. Ik had tot vandaag het idee dat ik tijdens zo een wekelijkse IR-sessie voor mijn gezondheid en welzijn aan het zorgen was,maar na dit artikel van jullie te lezen krijg ik eerder het gevoel dat ik er meer mijn gezondheid mee in gedrang breng. Graag zou ik hier een degelijke en onafhankelijke uitleg over lezen zodat ik weet hoe het nu eigenlijk zit met het gebruik van een IR-cabine en daar dan de juiste conclusie of gebruikwijze kan uit nemen. groeten, cedric

GRATIS website - www.huidarts.com

door anoniem, 25 October 2005 om 23:23

Hallo, Ik ben onlangs terecht gekomen op de website www.huidarts.com. Prima en verzorgde site; er is een database met de huidaandoeningen alfabetisch gerangschikt. Deze site is gratis en de informatie is gemakelijk uit te printen. Zo ben ik te weten gekomen waar ik allergisch voor ben. Met een uitgeprinte informatie van www.huidarts.com ben ik naar mijn huisarts gegaan. Groeten Rudy

bedankt webmaster

door anoniem, 14 May 2005 om 22:00

voor het verwijderen van die vreselijke ziekte die hier gisteren stond geschreven in een bericht

gratis huidonderzoek!

door isabelle, 14 May 2005 om 15:47

Tja, ik vind dat er nu eens een groep artsen is die bereid is om een dag (eigenlijk maar 1 halve dag) gratis te werken, er doen zo'n 700 artsen mee. Iedereen heeft kans om te bellen, maar er zijn maar een bepaald aantal plaatsen natuurlijk ... Ze zullend dat zeker niet doen om 'volk te lokken'. En al kan niet iedereen (gratis) gaan die wil, er wordt toch aandacht aan geschonken in de media zodat men nu weet hoe slecht de zon is voor jouw huid. Dan is dat ook een optie, of is dit te optimistisch gedacht? Isabelle

gratis huidonderzoek!

door anoniem, 12 May 2005 om 21:38

ik stel me de vraag, een gratis huidonderzoek!maar als men belt naar 3 artsen de week waarin het publiek is gemaakt, is alles reeds volzet! je kan een afspraak maken! maar te betalen! krijgt men wel een eerlijke kans of is het alleen maar om volk te lokken aan zoveel ereloon per beurt!! als men weet dat men veel aanbiedingen krijgt waarom dan de mensen niet wat meer tijd bieden! dan zouden meer mensen de kans krijgen zich aan te bieden en zich laten onderzoeken, ook zij die minderbedeelt zijn!!

bekijk alle 5 reacties

Reageer zelf

verberg bovenstaande gegevens :
je naam en emailadres verschijnen dan niet bij je reactie.
hou me op de hoogte van reacties :
telkens iemand een reactie plaatst bij dit bericht ontvang je een e-mail.
tekens over.
pub