Hidradenitis suppurativa (HS): Een weinig gekende maar veel voorkomende ernstige huidziekte

Laatst bijgewerkt: juni 2017

dossier

Hidradenitis suppurativa (HS) is een chronische huidziekte waarbij de haarzakjes ontstoken zijn. De ontstekingen zitten vooral in de huidplooien, bijvoorbeeld in de oksels en de liezen, maar kunnen ook elders optreden. De ontstekingen komen steeds terug. 
De aandoening wordt ook wel acne inversa (acne van de plooien) of acne ectopica (acne op andere plaatsen dan gewone acne) genoemd. Nog een andere naam is ziekte van Verneuil, naar de Franse arts die in de negentiende eeuw de ziekte beschreef als een ontsteking van de zweetklieren. 

HS ontstaat meestal tijdens of vlak na de puberteit, maar kan ook op pas op latere leeftijd ontstaan.
HS komt vrij veel voor: naar schatting hebben ongeveer 1 op 100 mensen HS. In België zouden minstens 110.000 mensen HS hebben, veelal jongvolwassenen.
Het komt vooral voor bij vrouwen: 7 à 8 patiënten op 10 zijn vrouwen.

Hidradenitis is een ernstige aandoening die een grote impact kan hebben op het dagelijkse leven en ook psychologisch zeer belastend kan zijn. Het kan pijnlijke ontstekingen veroorzaken, het ziet er ontsierend uit, er kunnen littekens ontstaan en het kan onaangenaam ruiken.

Het is belangrijk om HS op tijd te herkennen, zodat u de juiste behandeling kunt krijgen.

Wat is hidradenitis suppurativa?

hidradenitisokselmild1.jpg

Milde vorm van Hidradenitis (bron: huidziekten.nl)

Hidradenitis suppurativa betekent letterlijk 'etterende zweetklierontsteking'. Ondanks de naam zijn het niet de zweetklieren maar de haarzakjes die ontstoken zijn. De ontstekingen blijven steeds terugkomen.
De ontstekingen komen vooral voor in de oksels en in de liezen, maar kunnen ook op andere plaatsen ontstaan, zoals de bilspleet en schaamstreek, onder of tussen de borsten, achter de oren of in de nek.
Waarom dat gebeurt is niet bekend, wel kent men het mechanisme hoe dat gebeurt.  

• De opening van het haarzakje, daar waar het haartje naar buiten komt, raakt om een onbekende reden verstopt. Hierdoor hopen huidschilfers en talg zich op in het haarzakje, dat begint te zwellen en uiteindelijk kan openbarsten. Hierdoor komt de inhoud van het haarzakje, een mengsel van huidschilfers, die veel keratine (hoornmateriaal) bevatten, talg, levende en dode huidcellen, en bacteriën onder de huid terecht.
• Het lichaam herkent dit als materiaal wat opgeruimd moet worden en start een ontstekingsproces om dit materiaal op te ruimen. 
• De ontsteking wordt steeds groter. Vaak raken ook de talg- en zweetklieren ontstoken.
• De verschillende ontstekingen kunnen vervolgens met elkaar in verbinding komen door middel van gangetjes onder de huid en soms zijn er ook gangetjes naar buiten (fistels).
• Diverse bacteriën kunnen zich vermeerderen in de holtes en gangen in de diepte. Er komen ontstekingscellen op af die proberen de bacteriën en de resten van het geknapte haarzakje op te ruimen, hetgeen maar gedeeltelijk lukt. Tussen al deze ontstekingscellen in bevinden zich nog steeds de oorspronkelijke cellen van de wand van het haarzakje. Deze cellen vormen nieuwe holten en buisvormige structuren. Zo kan een heel gangenstelsel onder de huid ontstaan.

Wat zijn de klachten/verschijnselen van hidradenitis?

Kenmerkend voor deze ziekte zijn de terugkerende, pijnlijke ontstekingen in lichaamsplooien, zoals de liezen of de oksels of plaatsen waar de huid wrijving ondervindt zoals onder de borsten, tussen de billen of rond de geslachtsdelen.
De klachten kunnen verschillen van persoon tot persoon. Bovendien kunnen de verschijnselen sterk variëren in ernst. Hidradenitis suppurativa kan een progressief verloop hebben. Progressief betekent dat de klachten in de loop van de tijd steeds erger kunnen worden.
• Er ontstaan mee-eters en kleine zwellingen of puisten die rood/paars, warm en pijnlijk worden. 

• De zwellingen kunnen groter worden waarbij zich een pijnlijk abces, een holte met etter of pus, vormt. De zwelling kan uiteindelijk opengaan waardoor de pus er uit komt. Dat kan samengaan met een onaangename geur.
Abcessen kunnen steeds opnieuw terugkomen op dezelfde plaats.

• Soms zoekt de pus een uitweg via andere wegen dan de oorspronkelijke afvoergang en ontstaan gangen en tunnels (fistels) onder de huid, die soms centimeters verder weer naar de oppervlakte komen.

• Sommige mensen krijgen steeds weer nieuwe haarzakjesontstekingen. Daardoor kunnen onderhuids zwellingen, holtes en gangetjes ontstaan, en later littekens.

Van mild tot ernstig

Milde vorm (Stage 1)
Enkele keren per jaar één of enkele terugkerende pijnlijke bulten en abcessen (onderhuidse ophoping van pus) die genezen zonder littekens. Er zijn ook perioden dat er geen klachten zijn. Er zijn nog geen onderhuidse gangen (fistelgangen) of littekenvorming. 

Matige vorm (Stage 2)
Op verschillende plekken van het lichaam steeds terugkomende abcessen (die genezen met littekens) en onderhuidse gangen waar pus en vocht uit blijft komen. 

Ernstige vorm (Stage 3)
Er is continue sprake van pijnlijke ontstekingen die niet meer wegtrekken, met abcessen die een netwerk van diepe onderhuidse fistelgangen hebben gevormd die met elkaar verbonden zijn. Hierdoor kunnen zich onderhuids littekens met 
verhardingen vormen. Dit kan bewegingsbeperkingen of lymfoedeem (vochtophoping in het lymfevatenstelsel) tot gevolg hebben. 

Mogelijke complicaties

hidradenitisokselernstig.jpg

Ernstige vorm van Hidradenitis (bron: huidziekten.nl)

Bij ernstige HS kunnen diverse complicaties optreden. Raadpleeg daarom alleszins een arts met pijn en wonden die niet dicht gaan. 

Voorbeelden van complicaties zijn:
erysipelas (acute infectieziekte van de huid en het bindweefsel)
bloedvergiftiging
koorts en
hartklepvegetaties
plaveiselcelcarcinomen (kwaadaardig woekergezwel in platte cellen) in langdurig bestaande ontstoken gebieden

Bij ernstige en langdurige hidradenitis kunnen er grote hoeveelheden ontstekingseiwitten gaan circuleren in het bloed, waardoor andere immunologische ziekten kunnen ontstaan. In zeldzame gevallen geeft dit nierschade.

Verwante aandoeningen

Mensen met HS hebben een verhoogde kans om ook andere ontstekingsziekten te hebben, zoals de ziekte van Crohn en artritis. Indien u ook andere dan huidklachten hebt, is het belangrijk om dit met uw arts te bespreken.

Diagnose: hoe wordt HS vastgesteld?


De (huid)arts kan meestal vastgesteld worden op basis van de klachten en typische verschijnselen. Soms zal een kweek op bacteriën worden afgenomen. Een enkele keer zal een biopt (stukje huid wat onder verdoving wordt verwijderd) worden afgenomen om andere aandoeningen uit te sluiten. 

Als hidradenitis voorkomt in de familie kan die informatie helpen in de bevestiging van de diagnose.

Omdat HS wordt verward met een infectie of acne, duurt het vaak lang voordat de juiste diagnose wordt gesteld. Nochtans is het belangrijk dat de diagnose tijdig wordt gesteld, zodat in een vroeg stadium een behandeling kan gestart worden.

Volgende drie kenmerken moeten alleszins aan HS doen denken:
1. De typische huidafwijkingen zoals mee-eters, diep gelegen ontstekingen en/of verlittekening met vorming van bindweefsel (fibrose).
2. De typische plaatsen op het lichaam, zoals liezen en/of oksels. 
3. Het steeds terugkerende en langdurige verloop.

Oorzaken van hidradenitis

De oorzaak van HS is niet precies bekend. Mogelijk gaat het om een verstoorde reactie van het immuunsysteem.
Er zijn verschillende factoren die van invloed lijken te zijn op het ontstaan en/of de ontwikkeling van HS.

Erfelijke aanleg speelt een rol: bij 30 tot 40 procent van de patiënten komt het in de familie voor. 

• Ook hormonale invloeden spelen een rol, al is een direct verband tussen hormonale veranderingen en het ontstaan van HS nooit vastgesteld.
- Meestal begint de ziekte in of na de puberteit maar het kan ook beginnen tijdens of na de zwangerschap en zelfs nog na de menopauze.
- Bij sommige vrouwen verergert de ontsteking rond de menstruatie. 
- Ook zwangerschap en menopauze kunnen de klachten beïnvloeden. Tijdens de zwangerschap hebben veel vrouwen door hormonale veranderingen minder last. Maar na een zwangerschap kunnen de klachten vrij snel verergeren. 

• Sommige ziekten kunnen de kans op HS verhogen, bijvoorbeeld: diabetes, de ziekte van Crohn (ontstekingen van de dikke darm), sommige vormen van reuma, schildklieraandoeningen, lupus erythematodes, en psoriasis.

Roken is een belangrijke risicofactor. Ongeveer 80 procent van de patiënten met HS rookt of heeft gerookt. De kans om HS te krijgen is naar schatting zes keer zo hoog bij (ex-)rokers dan bij niet-rokers. Door het roken raken de afvoergangen van de haarzakjes en de talgklieren verstopt (zichtbaar als zwarte puntjes in de huid (mee-eters, blackheads).

• Ook overgewicht is een belangrijke risicofactor. Meer dan de helft van de patiënten met HS heeft overgewicht. De ontstekingen keren ook sneller terug bij mensen met overgewicht.

Zweten, warmte en mogelijk ook stress kunnen de klachten verergeren.

• Het is niet bekend dat specifieke voedingsmiddelen bijdragen aan het ontstaan van hidradenitis. Sommige mensen merken na het eten van bepaalde voedingsmiddelen een verergering of verbetering van de klachten. Dit verschilt per patiënt en er is geen algemene richtlijn voor te geven. 
Het vermijden van bepaalde voedingsmiddelen is niet zinvol. Ook van het nuttigen van aanvullende vitaminen en mineralen of andere voedingssupplementen is niet veel te verwachten. 

• Hidradenitis is niet besmettelijk. U kunt het niet oplopen door huidcontact. In het wondvocht kunnen wel bacteriën voorkomen, maar dat zijn meestal dezelfde soorten die gezonde mensen op hun huid hebben, zonder daar ziek van te worden.

Wat kunt u zelf doen?

1. Vermijd irritatie van de letsels
• Raak de ontstoken plek niet aan (dus ook niet erop drukken of eraan krabben).

• Draag luchtige kleding die nergens strak zit of schuurt. Te strak zittende kleding en schurende elastiekranden van ondergoed kunnen de haarzakjes beschadigen.

2.  Zorg voor goede hygiëne. 
HS wordt niet veroorzaakt door een gebrekkige hygiëne. Mogelijk kan een al bestaande HS wel verergeren door bacteriën. 

•  Was regelmatig uw handen met zeep en droog ze daarna goed af.

• Was uw lichaam, en zeker de oksels en de liesstreek, eenmaal per dag met lauw water en zeep en droog het goed af. 

• Gebruik eventueel een bacteriedodende zeep zoals Iso-betadine zeep, Unicura of Hibiscrub. Die kunnen de hoeveelheid bacteriën op de huid verminderen en daarmee een kleine bijdrage leveren, vooral aan het voorkomen van nieuwe ontstekingen. Bestaande abcessen en diepere ontstekingen reageren er niet op.

• Gebruik absorberend wondverband op de letsels. Bespreek met uw (huid)arts welke verbanden u het beste kunt gebruiken.

• Knip uw nagels kort.

•  Trek iedere dag schoon ondergoed van katoen aan.

• Er is geen verband tussen het gebruik van deodorant en hidradenitis. Gebruik bij voorkeur een alcoholvrije deodorant. Als deodorant irritaties geeft, wordt het gebruik ervan afgeraden. Sprays en verstuivers zijn hygiënischer dan rollers en sticks. 
Hebt u ontstekingen of wilt u de kans op irritaties zoveel mogelijk uitsluiten, dan kan de deodorant op de kleding gespoten worden.

3. Scheren
Soms wordt geadviseerd om de oksels, liezen... niet meer te scheren. Er bestaat echter geen duidelijk verband tussen scheren en het krijgen van hidradenitis. Bij sommige patiënten ontstaan er wel meer ontstekingen na scheren. Is dit het geval dan wordt scheren ontraden. Soms is er minder irritatie bij haarverwijdering met een scheerapparaat.
Waxen en epileren wordt het best vermeden, omdat dit de huid extra kan irriteren.
Bespreek met uw dermatoloog over de mogelijkheden voor ontharing van de niet-getroffen zones met laser. Hiermee kunt u voorkomen dat de ontstekingen zich verder uitbreiden.

4. Stoppen met roken.
Dit zal de ernst van de letsels verminderen en helpt om nieuwe letsels te voorkomen.

5. Overgewicht vermijden
Uit onderzoek blijkt dat een derde  van de patiënten geen last meer heeft van hun HS symptomen nadat ze 15 procent van hun lichaamsgewicht zijn afgevallen.

Hoe wordt hidradenitis behandeld?

HS kan niet genezen worden, maar geneesmiddelen en operaties kunnen helpen om de ontstekingen te behandelen. Vaak is een combinatie van behandelingen nodig.
Ook wanneer een behandeling succesvol is, is de kans groot dat de ziekte terugkomt, soms op dezelfde, soms op een andere plek. 

Bij mensen met een milde hidradenitis kan de aandoening na jaren uit zichzelf uitdoven. Bij veel vrouwen verdwijnen de klachten na de menopauze, echter in zeldzame gevallen kan hidradenitis ook na de menopauze ontstaan. Maar ook bij mannen met een ernstige hidradenitis kunnen de ontstekingen op latere leeftijd verminderen.

Behandeling met geneesmiddelen


1. Pijnklachten kunnen behandeld worden met een pijnstiller (bijv. paracetamol).
Bij ernstige pijnklachten kan uw arts u doorverwijzen naar een pijnspecialist. 

2. Lokale behandeling van de ontstekingen
Beginnende ontstekingen kunnen worden behandeld met een antibiotica-lotion (zoals clindamycine): dep de huid twee keer per dag, gedurende 3 maanden.

3. Antibiotica
De meeste patiënten met HS worden langdurig met orale antibiotica behandeld om de ontstekingen tot rust te brengen. 

Welke (combinatie van) antibiotica u moet nemen, is onder meer afhankelijk van de aanwezige bacteriënen of de behandeling al dan niet succes heeft. Als het ene antibioticum niet werkt, kan de arts overschakkelen op een ander of op een combinatie van meerdere antibiotica.

De antibiotica moet u meestal enkele maanden lang nemen (2-4 maanden) om een resultaat te bereiken.

Bij een hevige bacteriële huidinfectie met abces kan uw arts kortdurend een krachtiger antibioticum zoals amoxicilline/clavulaanzuur 500/125 mg voorschrijven. Stop tijdens deze kuur met de onderhoudsbehandeling antibiotica.

4. Corticosteroïden 
Deze geneesmiddelen onderdrukken de ontstekingsreactie (roodheid, zwelling, pijn...). Deze middelen kunnen worden voorgeschreven bij een plotselinge, ernstige verergering van de klachten met pijnlijke ontstekingen. Meestal krijgt u tabletten, maar het middel kan ook worden ingespoten in de ontsteking. 

U gebruikt deze middelen kortdurend (1 tot 2 weken). Meestal wordt een behandeling met corticosteroïden toegepast in combinatie met andere behandelingen zoals antibiotica.

5. TNF-remmers (biologicals)
TNF-alfa remmende middelen (biologicals) zijn geneesmiddelen die het immuunsysteem onderdrukken waardoor de ontsteking wordt afgeremd. 

Een aantal TNF-blokkers, zoals infliximab (Remicade) en adalimumab (Humira), blijken effectief te zijn bij matige tot ernstige HS. Humira is in de EU geregistreerd voor de behandeling van HS.

TNF-blokkers kunnen worden gebruikt bij ernstige HS die onvoldoende reageert op andere behandelingen.

6. Vitamine A-zuur afgeleiden 
Acitretine (Neotigason) is een geneesmiddel dat van vitamine A-zuur is afgeleid en dat de talgklierproductie afremt. Het kan bij HS worden gebruikt als andere middelen niet helpen.
Het mag niet gebruikt worden tijdens de zwangerschap en bij vrouwen die zwanger willen worden.

7. Hormonale behandeling
Mogelijk kan de anticonceptiepil met een anti-mannelijk geslachtshormoon bij sommige vrouwen de ernst van HS verminderen, alhoewel het gunstig effect niet echt is aangetoond.

Chirurgische behandeling

Chirurgische behandeling is een belangrijk onderdeel van de behandeling van hidradenitis. Er zijn verschillende operatiemethoden voor hidradenitis. Sommige worden toegepast om de pijn te verminderen of om de letsels op vaste plaatsen te genezen. Het soort operatie waarvoor gekozen wordt, hangt onder meer af van de ernst van de hidradenitis en de soort ontstekingen (bijv. steeds andere plaatsen).

1. Openmaken van een abces
Een abces dat onder spanning staat en pijnklachten veroorzaakt kan worden geopend. De huisarts of huidarts maakt met een chirurgisch mes een sneetje in de zwelling. De etter kan via de snee afvloeien.
Een alternatieve methode is het aanprikken en leegzuigen van een abces met een dikke naald op een spuit; eventueel kan via dezelfde naald een corticosteroïd-oplossing worden ingespoten in de holte. Dit remt de ontsteking.

• Na de ingreep moet de opening openblijven totdat de pus eruit is.
• Spoel de wond daarna dagelijks goed schoon met lauw water uit de kraan of de douche. 
• Doe daarna een nieuw verband op de wond. Als alle pus eruit is, geneest de wond vanzelf.

Deze ingreep neemt de pus en de pijn weg, maar de ontsteking komt daarna (bijna) altijd binnen 3 maanden terug. Vaak moet u daarna nog terugkomen bij de specialist om te kijken of er niet uitgebreider geopereerd moet worden.

hidraden-na-deroofing.jpg

na deroofing (bron: huidziekten.nl)

2. Deroofing: het weghalen van de huid boven de ontstekingen
Deze techniek kan worden toegepast als er onder de huid holtes en/of gangenstelsels aanwezig zijn, die voortdurend ontsteken. 
In een rustige fase, als er weinig ontsteking is (of als de ontsteking onder controle gebracht is door een tijdje antibiotica te gebruiken), kan het weefsel boven de holtes en gangenstelsels worden verwijderd (het dak er af halen). 

Bij de deroofing procedure wordt met een sonde (een dun metalen staafje) gekeken of er gangen onder de huid lopen die met holtes in de diepte of met elkaar in verbinding staan. Als dat zo is, dan is deroofing mogelijk. Vervolgens wordt de huid boven en naast de gangenstelsels plaatselijk verdoofd. Daarna wordt de sonde ingebracht. De huid boven de sonde wordt weggesneden. Vervolgens wordt het gangenstelsel wat zich daaronder bevindt zichtbaar. De bodem daarvan wordt zoveel mogelijk intact gelaten, die vormt later de nieuwe huid. De randen worden afgevlakt zodat een soepel verloop ontstaat naar de omgevende huid.

Na de ingreep blijft een wond open, die vanuit de randen en vanuit de stukjes bodembekleding die zijn overgebleven vanzelf zal dichtgroeien in circa 2-4 weken. U kunt er gewoon mee onder de douche, het is zelfs goed om de wond dagelijks met de douchekop (zachte stralen, lauw-warm) uit te spoelen. Daarna zachtjes droogdeppen en verbinden met een droog gaas, eventueel met een vetgaas er tussen om te voorkomen dat het verband aan de wond blijft kleven.

Deroofing bij milde tot matige HS is vaak succesvol en komt de ontsteking weinig terug in het behandelde gebied . Er kunnen echter wel nieuwe ontstekingen ontstaan naast het geopereerde gebied.

3. Laserbehandeling
Met een CO2-laser kan ontstoken weefsel worden weggebrand. Meestal gebeurt dit onder plaatselijke verdoving en soms onder algehele narcose. De behandeling met de CO2-laser heeft weinig voordelen ten opzichte van ‘deroofing'. 

chir-hidradenitis-oksel-voor-en-na-2.jpg

voor en na excisie (bron: huidziekten.nl)

4. Verwijderen van aangetaste huid ('excisie')
Bij ernstige hidradenitis waarbij grote aaneengesloten gebieden zijn ontstoken, moeten soms grote huidgebieden worden weggesneden onder plaatselijke of volledige narcose. De huid wordt helemaal verwijderd, tot aan het niveau van het onderhuidse vet. De gehele laag waarin de haarzakjes en talgklieren, en eventuele abcesholtes zitten, wordt verwijderd.

Afhankelijk van de ernst van de ontsteking(en), de locatie ervan en de grootte van de wond, bepaalt de specialist of en hoe de wond gesloten kan worden na de operatie. Als het om een grote plek gaat, kan een huidtransplantaat worden aangebracht. Bijvoorbeeld van een stukje huid van uw been. 

Dit is een vrij ingrijpende operatie waarbij altijd littekens zullen overblijven.
Zelfs na goed uitgevoerd chirurgisch ingrijpen kan de aandoening weer terugkomen, veelal naast het operatiegebied.

Bronnen:
www.thuisarts.nl/zweetklierontsteking/ik-heb-hidradenitis
www.nhg.org/sites/default/files/content/nhg_org/uploads/nhg-behandelrichtlijn_hidradenitis_suppurativa_webversie_2017.pdf
www.hidradenitis.nl
www.hidradenitis.eu
www.huidarts.com/huidaandoeningen/acne-inversa-hidradenitis-suppurativa/
http://www.chirurgenoperatie.nl/wp/algemene-chirurgie/zweetklierontsteking/
https://hs-online.be/
www.allesoverhs.nl
https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/hidradenitis/hidradenitis_-_korte_beschrijving.html
http://www.nvdv.nl/wp-content/uploads/2014/08/NVDV-Richtlijnen-2015-Hidradenitis.pdf
www.lamvb.be
www.huidziekten.nl/folders/nederlands/jrmhidradenitis.htm
https://www.aad.org/public/diseases/painful-skin-joints/hidradenitis-suppurativa
http://www.nhs.uk/conditions/hidradenitis-suppurativa/Pages/Introduction.aspx


verschenen op : 15/06/2017 , bijgewerkt op 14/06/2017

Reageer zelf

verberg bovenstaande gegevens :
je naam en emailadres verschijnen dan niet bij je reactie.
hou me op de hoogte van reacties :
telkens iemand een reactie plaatst bij dit bericht ontvang je een e-mail.
tekens over.
pub