10 vragen over winterhanden en wintertenen: wie krijgt het en wat kunt u eraan doen?

Laatst bijgewerkt: December 2016
123m-voeeten-pijn-vingers-koud-01-17.jpg

tips Sommige mensen hebben in de winter last van zogenaamde winterhanden, wintertenen, wintervoeten of zelfs winterdijen. In medisch jargon spreekt men van pernionis.

1. Wat zijn winterhanden/tenen?
Als het buiten koud is, krijgen sommige mensen last van pijnlijke en opgezwollen handen en/of tenen. Vaak zijn ook andere lichaamsdelen getroffen (oren, buitenkant dijen...).
De klachten verdwijnen meestal spontaan na enkele weken, maar kunnen bij nieuwe blootstelling aan koude terugkomen.
Winterhanden/tenen zijn het gevolg van een ontsteking van de lederhuid (dermis). Dat is de dikke huidlaag net onder de opperhuid (epidermis). De lederhuid geeft de huid zijn stevigheid. Deze laag bestaat uit dicht bindweefsel. In de dermis komen ook talg- en zweetklieren, haarwortels en zenuwen voor. Ook liggen er bloedvaten in deze huidlaag.

2. Wat zijn de typische klachten van winterhanden/tenen ?
• Pijnlijke, vlekkerig witpaarse vingers/tenen (neus, oren...) die bij opwarming rood en gloeiend worden.
• Jeukende of pijnlijke pleksgewijze zwellingen van vingers, tenen, soms ook op neus, oren, dijen...
• Soms kunnen er kleine, jeukende, rode blaasjes of bultjes en kleine wondjes ontstaan.

3. Zijn winterhanden/tenen hetzelfde als het Raynaud-fenomeen?
Het zogenaamde Raynaud-fenomeen is een minder erge vorm van winterhanden of -tenen. Mensen die hieraan lijden, krijgen bij
temperatuurverschillen soms pijnlijke witpaarse vingers die bij opwarming tintelend rood worden.
Typisch voor het Raynaud-fenomeen is de aanvalsgewijze opeenvolging van witte en later rode vingers die na enkele minuten weer verdwijnen. Bij winterhanden/wintertenen zijn de klachten continu aanwezig en kunnen ze meerdere weken duren. 

zie ook artikel : De ziekte en het fenomeen van Raynaud

4. Hoe krijgt u winterhanden/tenen? 
Pernionis is een abnormale reactie van de kleine bloedvaatjes in de huid op koude. Niet alleen de temperatuur, maar ook de vochtigheidsgraad speelt een rol omdat er een betere koudegeleiding is in een vochtig milieu. Bij blootstelling aan koude trekken de kleine bloedvaatjes samen (vasoconstrictie), zodat er minder bloed naar de huid gaat. Bij warm weer gebeurt net het omgekeerde. Dat is een natuurlijk beschermingsmechanisme van het lichaam. Het zorgt ervoor dat de doorbloeding in handen en voeten vermindert. Met als doel dat de lichaamstempertauur op peil blijft en vitale organen niet te warm of te koud worden. Bij perniosis loopt er iets fout in dit mechanisme waardoor de bloedvaatjes te traag reageren op temperatuurveranderingen. In de wat grotere vaten in de huid treedt na blootstelling aan kou een langdurige, aanhoudende vasoconstrictie op, die niet automatisch gevolgd wordt door vasodilatatie. De kleine haarvaten in de oppervlakkige lagen van de huid gaan wel maximaal openstaan, in een poging om het tekort aan bloed in de huid te compenseren. Op den duur kan dit leiden tot een chronische ontsteking van de lederhuid. 

5. Wat is de oorzaak van perniones? 
De preciese oorzaak van winterhanden/tenen is niet bekend. Soms is het het eerste teken van een onderliggende 'systeemziekte', zoals lupus erythematodes, sclerodermie, reuma... Het komt soms ook voor bij mensen met een chronische leukemie. Pernionis komt ook meer voor bij mensen met bloedarmoede (anemie) en met een slechte voedingstoestand, bijvoorbeeld bij anorexia nervosa. Bij uitgesproken klachten, zullen hiervoor de nodige onderzoeken, zoals een bloedname, uitgevoerd worden. Verder wordt aangenomen dat aderverkalking het risico zou verhogen, maar dat is nooit goed onderzocht. Ook sommige geneesmiddelen (zoals Beta-blokkers) zouden bij sommige mensen pernionis kunnen uitlokken. 

6. Wat zijn risicofactoren voor het ontstaan van winterhanden/tenen? 
Iedereen kan pernionis krijgen bij langdurige blootstelling aan koude en vocht. Maar sommige mensen zijn er gevoeliger voor. • Perniones komt meer voor bij vrouwen dan bij mannen. • Mensen die veel in de koude buitenlucht of koude ruimtes werken kunnen er meer last van hebben, zoals boeren, slagers, bouwvakkers... • Ook mensen met overmatig zweten van handen of voeten kunnen meer last hebben van perniones. • Het ontstaan van perniones wordt bevorderd door te kleine schoenen of knellende kleren. • Waarschijnlijk lopen ook rokers een verhoogd risico. 

7. Zijn winterhanden/tenen erfelijk? 
Waarschijnlijk speelt erfelijkheid inderdaad een rol. Pernionis komen namelijk meer voor in sommige families. Zo treft het vooral jonge vrouwen, vaak vanaf de puberteit. Veel van die vrouwen hebben een moeder die er ook last van heeft of had. 

8. Zijn winterhanden/tenen een gevolg van een gebrek aan vitamine D?
Vitamine D wordt voor een groot stuk door ons lichaam gevormd onder invloed van zonlicht. In de winter kunnen sommige mensen een tekort aan vitamine D hebben. Maar er bestaat geen bewijs dat pernionis een gevolg is van een vitamine D tekort. Vroeger werden mensen met winterhanden/tenen vaak behandeld met inspuitingen van vitamine D3. Maar de werking hiervan werd nooit goed aangetoond.  

9. Wat kan u doen om winterhanden/tenen te voorkomen?
 
• Vermijd extreme kou, en vooral temperatuurswisselingen.
• Draag warme, goed isolerende maar ook goed ademende kleding (sokken, handschoenen...).
 • Zorg dat de kleding goed los zit en niet knelt. Vermijd bijvoorbeeld te nauwe schoenen en handschoenen, een strak aansluitende broek...
 • Loop niet rond in natte kleren. Wissel bijvoorbeeld geregeld van sokken, zeker als u last hebt van zweetvoeten of in vochtige omstandigheden werkt of recreëert.
• Smeer bij zweetvoeten eventueel een antizweetcrème op uw voeten.
• Blijf niet te lang stilstaan of stilzitten in koude omstandigheden. Lichaamsbeweging bevordert de bloedsomloop.
• Stop met roken. 

10. Hoe worden winterhanden/tenen behandeld? 
Meestal verdwijnen de klachten na enkele weken spontaan. Maar ze kunnen bij blootstelling aan koude opnieuw optreden. Er bestaat geen echte behandeling waarvan de werking bewezen is.

Mogelijke behandelingen zijn: 
• Wisselbaden (afwisselend 30 seconden in koud water en 2 tot 3 minuten in warm water, eindigen met warm) waardoor de bloedsomloop wordt gestimuleerd, zou bij sommige mensen helpen. Bij anderen werkt het niet of heeft het een averechts effect en nemen de klachten toe.
• Voorzichtige massage van de getroffen lichaamsdelen kan nuttig zijn.
• Van UVB therapie (behandeling met ultraviolet licht) in het begin van de winter is nooit aangetoond dat het werkt.
• Bij erge pijn kan u een pijnstiller (paracetamol) nemen.
• Ontsmet goed blaasjes en wondjes om ontsteking te voorkomen. • Bij veel pijn of jeuk kan uw arts tijdelijk een cortisonezalf voorschrijven.
• Bij ernstige klachten kan uw arts een vaatverwijdende middel zoals nifedipine (Adalat), diltiazem (Tildiem) of prazosine voorschrijven. De jeuk of pijn van winterhanden en wintertenen kan hierdoor verminderen. Huidwondjes kunnen hierdoor sneller herstellen.
• Intraveneuze toediening van vitamine D: dit wordt door sommige artsen toegepast, maar de werking hiervan is onvoldoende aangetoond.

Bronnen
www.uzleuven.be/wintertenen
www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/ptxt/Perniones.htm
http://download.nhg.org/FTP_NHG/standaarden/FTR/Wintertenen_text.html
https://www.henw.org/archief/volledig/id2753-perniones.html
www.huidarts.com
https://www.thuisarts.nl/winterhanden/ik-heb-last-van-winterhanden
http://www.huidinfo.nl/wintertenen.html


verschenen op : 06/01/2017

Reageer zelf

verberg bovenstaande gegevens :
je naam en emailadres verschijnen dan niet bij je reactie.
hou me op de hoogte van reacties :
telkens iemand een reactie plaatst bij dit bericht ontvang je een e-mail.
tekens over.
pub