Een gele baby: geelzucht of icterus bij de pasgeboren baby

Laatst bijgewerkt: October 2015

dossier Veel pasgeboren baby’s zien na de geboorte een beetje geel. Dit komt doordat bilirubine (een stof die vrijkomt bij de afbraak van rode bloedlichaampjes) zich in de huid opstapelt. Men noemt dit ook geelzucht, icterus of hyperbilirubinemie.
Dit geelzien gebeurt vaak tussen de tweede en de zevende dag. Dit is meestal onschuldig en voorbijgaand. Maar soms kan het, indien niet tijdig behandeld, ernstige hersenschade veroorzaken.

Waarom worden baby’s geel?

Dit geel zien ontstaat doordat er direct na de geboorte teveel rode bloedcellen in het bloed van de baby zitten. Het lichaam moet deze rode bloedcellen afbreken, waarbij de afvalstof bilirubine ontstaat. Deze wordt in de lever bewerkt en via de urine en de ontlasting uitgescheiden.

Wanneer de lever de grote hoeveelheid bilirubine niet kan verwerken, stapelt de stof zich op in het lichaam. Daardoor kleurt de huid en soms ook het oogwit geel. Meestal gebeurt dit tussen de tweede en de vijfde dag. Na enkele dagen verdwijnt de geelverkleuring meestal weer spontaan.

Indien de geelverkleuring binnen de 24 u na de geboorte optreedt, kan dit erop wijzen dat de lever niet goed werkt door bijvoorbeeld een infectie, dat de buisjes die de bilirubine naar de darmen transporteren verstopt zijn of dat er een onverenigbaarheid is tussen het bloed van de moeder en dat van de baby. In dit geval moet de baby zo snel mogelijk door een kinderarts worden onderzocht en behandeld.

Risicofactoren voor geelzucht

123-baby-geelz-bilirub-09-15.jpg
Ongeveer de helft van alle pasgeborenen krijgt tijdens de eerste week in meerdere of mindere mate geelzucht.
De kans op (ernstige) geelzucht of icterus is groter:
• indien uw baby te vroeg is geboren (meer dan twee weken te vroeg of voor de 37ste week);?
• als de borstvoeding niet goed gaat en de baby weinig melk binnenkrijgt;
• bij onvoldoende vochtinname door de baby;
• na een moeilijke bevalling waarbij de baby blauwe plekken of bloeduitstortingen heeft gehad (bijvoorbeeld een bevalling met tang of vacuümpomp);
• bloedgroepantagonisme: als de bloedgroep van de baby onverenigbaar is met de bloedgroep van de moeder, waardoor bij de baby de bloedafbraak te groot is (bijvoorbeeld wanneer de moeder bloedgroep O heeft en de baby bloedgroep A of B, of als de moeder rhesusnegatief is en de baby rhesuspositief);

zie ook artikel : Rhesusfaktor

• bij zieke kinderen;
• als een broertje of zusje ook al icterus heeft gehad;
• bij familiale erfelijke ziekten die de bloedafbraak vergroten (bijvoorbeeld een zogenaamde G6PD-deficiëntie of sferocytose);
• Als u (zwangerschaps)diabetes hebt.

Wat zijn de verschijnselen?

De verschijnselen van geelzucht kunnen zijn:
• gele verkleuring van de huid, eerst in het gezichtje, later kan dit zich uitbreiden via de borst, armen en buik naar de benen;
• gele verkleuring van het oogwit;
• veranderende kleur van urine (donkergeel in plaats van kleurloos) en ontlasting (licht geel of oranje).

Alarmsignalen

Indien de geelzucht gepaard gaat met volgende klachten, kan er meer aan de hand zijn en moet u dringend een arts raadplegen:
• de baby drinkt traag of te weinig;
• belangrijk gewichtsverlies;
• weinig stoelgang of urine;
• veel en 'hoog' huilen;
• de baby is suf, lusteloos en beweegt weinig, of hij/zij is onrustig en prikkelbaar;
• de baby is heel slaperig of slaapt veel te weinig;
• verlaagde spierspanning (het kind voelt slap aan) of verhoogde spierspanning met overstrekking van bijvoorbeeld hoofd en nek (retrocollis), rug en/of hielen.
• koorts.

Kunt u geelzucht voorkomen?

Er zijn een paar dingen die u zelf kunt doen om te voorkomen dat uw baby te geel wordt.

• Doordat de bilirubine via de stoelgang het lichaam moet verlaten, is het belangrijk dat uw baby voldoende drinkt. Frequent voeden van het kind versnelt de darmwerking, waardoor er minder bilirubine uit de darmen opnieuw in het bloed wordt opgenomen en de bilirubinespiegel daalt.

• Geelzucht komt vaker voor bij baby’s die borstvoeding krijgen. Het gebeurt vooral als de borstvoeding niet goed lukt en de baby te weinig melk binnenkrijgt.
Als de baby borstvoeding krijgt, wordt aangeraden de baby de eerste dagen minimaal 8 tot 12 keer aan de borst te leggen. Dit stimuleert het op gang komen van de borstvoeding, zodat de baby voldoende melk kan drinken.
Als de baby te weinig moedermelk binnenkrijgt, vraag dan de kraamverpleegkundige of arts om hulp en advies.
Als de minimale inname niet is gegarandeerd, moet u tijdig bijvoeding geven, bij voorkeur in de vorm van afgekolfde moedermelk en, indien die niet beschikbaar is, in de vorm van kunstvoeding.
Bijvoeding met water of glucosewater wordt afgeraden.

• Baby’s die een verhoogd bilirubinegehalte hebben en borstvoeding krijgen, blijven soms langer geel zien dan baby’s die flesvoeding krijgen. Dit is een normaal verschijnsel dat geen problemen voor het kind oplevert en dat meestal niet betekent dat de borstvoeding moet worden stopgezet.
• Het kan helpen om de baby (de wieg of de box) bij het raam te plaatsen. Zonlicht kan deze vorm van geelzucht namelijk verminderen. Zet een baby nooit in direct zonlicht; de lichte huid van een pasgeboren baby verbrand heel snel.

Wanneer wordt de baby gecontroleerd op geelzucht?
• De baby wordt onmiddellijk na de geboorte gecontroleerd op geelzucht. Als een baby al binnen 24 uur na de geboorte geel ziet, is altijd verder onderzoek door de kinderarts nodig.
• In de daaropvolgende dagen moet de baby geregeld gecontroleerd worden op verschijnselen van geelzucht. Verblijft u in het ziekenhuis, dan zal dat vanaf dag 2 of 3 minstens één keer per dag gebeuren.
• Ook als u het ziekenhuis sneller verlaat of als u thuis bent bevallen, moet de huidskleur liefst dagelijks gecontroleerd worden door de vroedvrouw of kraamverzorgster. Dat geldt zeker voor baby's met een verhoogde kans op geelzucht, zoals kinderen die meer dan twee weken te vroeg zijn geboren, die borstvoeding krijgen en te veel gewicht verliezen en bij onverenigbaarheid van bloedgroepen tussen moeder en kind (zie hoger: Risicofactoren voor geelzucht).

Hoe wordt de baby gecontroleerd op geelzucht?

baby-hielprik-bloed-09-15.jpg
Visuele huidcontrole
De vroedvrouw, verpleegkundige of arts controleren onder goed licht de verkleuring van de huid.
• Hoe geel is de baby?
• Zijn het oogwit en de slijmvliezen in de mond ook geel?
• Is de baby alleen in het gezicht geel of ook over het hele lichaam? Als de gele verkleuring boven de navel stopt, is er meestal geen reden tot ongerustheid. Als de gele verkleuring verder gaat, kan dit erop wijzen dat het bilirubinegehalte in het bloed van de baby te hoog wordt.
• Bij kunstlicht en bij kinderen met een donkere huidskleur kan geelzucht minder goed te herkennen zijn. Daarom kijkt men ook naar de voetzolen en de handpalm.
• Ook drukken op de huid van de baby kan een aanwijzing zijn. Blijft de drukplek wit, dan is de concentratie aan bilirubine in het bloed nog laag, is ze lichtjes geel, dan loopt het gehalte op.
Verder wordt ook gekeken of de baby voldoende alert is en goed drinkt (evaluatie van het gewicht en de procentuele verandering ten opzichte van het geboortegewicht, stoelgang, urine).

Meting bilirubinegehalte
De vroedvrouw, verpleegkundige of arts zullen in geval van twijfel het bilirubinegehalte meten aan de hand van een huidtest met een bilirubinemeter (een soort oorthermometer) of van een bloedtest (via een hielprik).

Wanneer wordt het bilirubinegehalte gemeten?
Of dat nodig is hangt af van de mate van ‘geel-zien’, hoeveel dagen oud de baby is en de risicofactoren die invloed hebben op ‘het geel-zien’ (zie hoger).

• In geval van twijfel zal de vroedvrouw, verpleegkundige of arts altijd het bilirubinegehalte meten.
• Als de baby niet alleen geel ziet, maar er ook andere klachten zijn (slecht drinken, sufheid, lage spierspanning, overstrekken hoofd of rug...), zal altijd een meting worden uitgevoerd.
• Ook als de baby na meer dan twee weken nog geel ziet, zal altijd het bilirubinegehalte gemeten worden.

Wanneer naar de arts?

• Als u thuis bent bevallen en de geelzucht ontstaat binnen de 24u na de bevalling.
• Als de geelzucht ontstaat of verergert nadat u terug thuis bent uit het ziekenhuis.
• Als de geelzucht gepaard gaat met andere alarmsignalen (zie hoger).
• Als de geelzucht na 3 weken nog niet verdwenen is en zeker als er ook andere klachten optreden zoals sufheid, slecht drinken, ontkleurde ontlasting of donkere urine.

Wanneer is een behandeling nodig?
Als het bilirubinegehalte in het bloed te hoog dreigt te worden, zal de baby behandeld worden met fototherapie. Hoe hoog de concentratie van bilirubine in het bloed mag zijn, is onder meer afhankelijk van de leeftijd van uw baby, het geboortegewicht, de zwangerschapsduur en de eventuele aanwezigheid van risicofactoren of complicaties.

Hoe wordt geelzucht behandeld?

123-baby-geelz-bilirub-fototh-lamp-09-15.jpg
Fototherapie
Bij fototherapie wordt de baby onder een speciale lamp, op een speciale matras gelegd of in een lichtdekentje gewikkeld. De lamp, matras of deken geeft een speciaal licht af waardoor het bilirubine in het bloed wordt afgebroken zodat het kan worden uitgescheiden. Meestal gebeurt dit in het ziekenhuis, maar soms kan het ook thuis.

Fototherapie is niet schadelijk of pijnlijk voor uw kind.
• Fototherapie gebeurt meestal op de kamer. De baby wordt ofwel in een couveuse gelegd en boven de couveuse wordt een lichtbron geplaatst ofwel wordt hij/zij op een speciale matras (een bili-bed) gelegd.

• De baby wordt uitgekleed, enkel het luiertje blijft aan. Hij/zij krijgt een brilletje op om zijn oogjes tegen het felle licht te beschermen
• Het is belangrijk dat uw baby voldoende vocht krijgt omdat de bilirubine via de urine zo snel mogelijk uit zijn/haar lichaam zou worden verwijderd.
Indien uw baby flesvoeding krijgt, zal haar/hem extra voeding worden aangeboden, als de baby hierom vraagt.
Indien u borstvoeding geeft, moet u de baby extra aanleggen.
• De periode dat de baby wordt gevoed (en dus geen fototherapie krijgt) moet zo kort mogelijk wordt gehouden, zodat de fototherapie optimaal kan werken
• Wanneer uw kind fototherapie krijgt wordt regelmatig het bilirubinegehalte in het bloed gecontroleerd, om te kijken of de fototherapie gestopt kan worden. Meestal duurt de behandeling met fototherapie ongeveer 24u, maar het kan ook enkele dagen duren.

Wisseltransfusie
In sommige gevallen volstaat fototherapie niet en is ook een wisseltransfusie nodig. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer de bloedgroepen van de baby en de moeder niet goed bij elkaar passen.
Bij een wisseltransfusie wordt een deel van het bloed van de baby vervangen door bloed van een donor. Een wisseltransfusie duurt meestal twee tot drie uur. Daarna moet de baby weer onder de lamp.

Gammaglobulines
Als bij een kind met een bloedgroepantagonisme (zie hoger) het biliburinegehalte blijft stijgen ondanks intensieve lichttherapie, kan de arts intraveneus antistoffen (gammaglobulines) toedienen.

Mogelijke complicaties van geelzucht

Meestal is icterus een onschuldig verschijnsel dat na één tot twee weken spontaan verdwijnt.
Wanneer het bilirubinegehalte in het bloed boven bepaalde grenzen stijgt, kan dit in de hersenen en in het zenuwstelsel beschadigingen veroorzaken. Dit wordt ‘kernicterus’ genoemd. Dit is gelukkig een zeer zeldame complicatie (ongeveer 1 op 100.000 baby's). Door een tijdige behandeling van de geelzucht, kan dit meestal voorkomen worden.

zie ook artikel : Kernicterus: een gevaarlijke vorm van geelzucht bij pasgeboren kinderen

Bronnen
http://www.debakermat.be/PDF/Handleiding%20Huisartsen.pdf
http://www.domusmedica.be/documentatie/richtlijnen/overzicht/zwangerschap.html
www.babyzietgeel.nl/
www.henw.org/archief/volledig/id4376-een-gele-baby.html
www.cbo.nl/product/richtlijnen/folder20021023121843
/rl_hyperbil_08.pdf
www.nvk.nl/tabid/1558/articleType/ArticleView/articleId/730/default.aspx#tab15
http://www.hematologienederland.nl/book/export/html/736
www.nhs.uk/Conditions/Jaundice-newborn www.cdc.gov/ncbddd/jaundice/facts.html
http://www.kindengezin.be/voeding-en-beweging/borstvoeding/hoe-geven/bijzondere-situaties/#Borstvoedingsgeelzucht-fy


verschenen op : 29/10/2015 , bijgewerkt op 27/10/2015

Reageer zelf

verberg bovenstaande gegevens :
je naam en emailadres verschijnen dan niet bij je reactie.
hou me op de hoogte van reacties :
telkens iemand een reactie plaatst bij dit bericht ontvang je een e-mail.
tekens over.
pub