Endometriose

Laatst bijgewerkt: september 2017 | 2 reacties

dossier

Endometriose is een chronische maar goedaardige ziekte bij vrouwen waarbij het slijmvliesweefsel dat normaal de binnenkant van de baarmoeder bekleedt (endometrium), ook buiten de baarmoeder voorkomt. Vrouwen met endometriose kunnen tijdens de menstruatie buikpijn hebben, maar ook pijn tijdens het vrijen en bij het urineren en ontlasten.

Het kan, indien het niet behandeld wordt, ook leiden tot onvruchtbaarheid.

Naar schatting zou ruim 1 vrouw op 10 tussen 15 en 50 jaar in meerdere of mindere mate aan endometriose lijden. Vroegtijdige herkenning en diagnose is van groot belang voor een goede behandeling en behoud van de vruchtbaarheid.

Wat is endometriose ?

tek-Endometri-170-400_03.png

De binnenkant van de baarmoeder is bekleed met slijmvliesweefsel (endometrium). Normaal zit dit slijmvlies alleen in de baarmoeder. Bij endometriose zitten er ook stukjes slijmvlies buiten de baarmoeder. Bijvoorbeeld in de buikholte, op of in de eierstokken, tussen de baarmoeder en de blaas of de endeldarm, in de darmwand of in de blaas, diep in de wand van de baarmoeder zelf (dat heet dan adenomyose), of, heel soms, buiten de buikholte in andere organen zoals de longen, de ogen…

Onder invloed van hormonen wordt dat baarmoederslijmvlies elke maand wat dikker om een zwangerschap mogelijk te maken. Wordt u niet zwanger, dan wordt het opgebouwde slijmvlies weer afgebroken en afgestoten. Dat is de menstruatie.


Ook de stukjes slijmvlies die zich buiten de baarmoeder bevinden (de endometriosehaarden), groeien elke maand aan en breken af. Hierdoor ontstaan kleine bloedingen in de buikholte, de eierstokken enzovoorts, die niet zoals het menstruatiebloed kunnen afgevoerd worden via de schede. Dit geeft irritatie van het buikvlies of van de organen waar ze op zitten.


Ook kunnen er kleine littekens en vergroeiingen en zogenaamde verklevingen tussen organen ontstaan. Na verloop van tijd kan er een chronische ontsteking van de endometriosehaarden ontstaan.
In de eierstokken kunnen ook holten (cysten) gevuld met oud bloed gevormd worden. Dergelijke cysten noemt men endometriomen of ‘chocoladecysten’ vanwege hun donkerbruine kleur. Dit zou bij ongeveer 10% van de vrouwen met endometriose voorkomen.
Wanneer het baarmoederslijmvlies diep in het omringende weefsel indringt (bv. de darmwand, draagbanden van de baarmoeder, spieren enz.), spreekt men van diep infiltrerende endometriose (DIE). Dat is de meest ernstige vorm van endometriose.

afb-endometriose-.jpg

Verklevingen en voorkomen van slijmvlies buiten de baarmoeder.

Via deze link zie je zeer duidelijke foto's hoe endometriose er nu werkelijk uit ziet. Ga met de pijl verder naar rechts: men ziet ook een chocoladecyste.

Hoe ontstaat endometriose?

Hoe endometriose ontstaat en waarom sommige vrouwen het wel en andere het niet krijgen, is niet helemaal duidelijk. Waarschijnlijk gaat het om een combinatie van meerdere factoren.

Hormonen
Het vrouwelijke hormoon oestrogeen speelt een cruciale rol. Dat verklaart waarom endometriose alleen voorkomt bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd (van ongeveer 15 tot 50 jaar), en waarom de klachten na de menopauze meestal verdwijnen. Dat verklaart ook waarom de kans op endometriose groter is bij vrouwen die vanaf jonge leeftijd menstrueren en die laat in de overgang komen, en bij vrouwen die (nog) niet of niet vaak zwanger zijn geweest.
Dat verklaart tenslotte ook waarom de klachten meestal verminderen door een hormonale behandeling waarbij de oestrogenenproductie wordt verminderd, zoals de pil.

Retrograde menstruatie
Bij elke menstruatie kan er een klein beetje bloed en afgestoten baarmoederslijmvlies via de eileiders in de buikholte terechtkomen. Wanneer dit slijmvlies zich in de buikholte inplant en er begint te groeien, zou endometriose kunnen ontstaan. Op zich volstaat retrograde menstruatie, wat bij zowat 90% van alle vrouwen voorkomt, echter niet om endometriose te veroorzaken.

Celmutatie
Volgens een andere theorie ontstaat endometriose door een verandering of mutatie van endometriumcellen, die zich daardoor ook buiten de baarmoeder kunnen ontwikkelen. Of gaat het om cellen buiten de baarmoeder die op een bepaald ogenblik in hun ontwikkeling, om een of andere reden, niet hun normale functie vervullen maar uitgroeien tot endometriumcellen.

Erfelijkheid
Het is bekend dat vrouwen die een moeder of zus hebben met endometriose, een grotere kans hebben om zelf ook endometriose te krijgen. Bovendien hebben dochters van een moeder met endometriose vaak een ernstiger vorm van endometriose.
Intussen zijn een paar genetische afwijkingen gevonden die mogelijk de kans op endometriose verhogen.

Afweerstoornis
Mogelijk hebben vrouwen met endometriose een afweerstoornis waardoor het slijmvlies dat zich buiten de baarmoeder bevindt, niet wordt afgebroken en zich op een abnormale manier kan ontwikkelen.

Omgevingsfactoren
Volgens sommige studies zouden bepaalde stoffen in de omgeving (zoals dioxines, PCB’s) de werking van hormonen en van het afweersysteem verstoren en daardoor kunnen bijdragen tot het ontstaan van endometriose. Hierover bestaat echter momenteel nog geen wetenschappelijke consensus.

Voeding
De consumptie van rood vlees en transvetzuren zou het optreden van endometriose in de hand werken. Ook zwaarlijvigheid zou een risicofactor zijn.

Wat geen endometriose veroorzaakt

Sommige factoren worden soms ten onrechte verantwoordelijk geacht voor het ontstaan van endometriose.

  • vaginale douches,
  • een SOA zoals chlamydia of gonorroe,
  • een abortus. 

Er bestaat geen enkel bewijs dat deze elementen bijdragen tot het ontstaan van endometriose.

Wie kan endometriose krijgen?

Endometriose komt alleen voor bij vrouwen die menstrueren. Het ontstaat tussen ten vroegste vanaf de eerste menstruaties en stopt meestal na de laatste menstruatie.

Endometriose ontstaat meestal pas na enkele jaren van menstrueren, en komt dus vooral voor vanaf de leeftijd van ongeveer 20-25 jaar, met een piek tussen 35 en 45 jaar. Het kan echter ook bij jonge meisjes die pas menstrueren optreden.

Recent onderzoek, van onder meer de dienst Jeugdgezondheidszorg van de KU Leuven, heeft bijvoorbeeld aangetoond dat 1 op 20 jonge meisjes in het middelbaar onderwijs zeer pijnlijke maandstonden hebben, die niet overgaat met gewone pijnstillers. Mogelijk zou zowat 60 tot 70% van deze jonge meisjes endometriose hebben.

Daarom wordt aangeraden dat jonge meisjes met erge pijn tijdens hun menstruaties, hun huisarts raadplegen en verder opgevolgd worden.

Dat geldt zeker voor menstruatiepijn die niet reageert op gewone pijnstillers of wanneer de pijn het normaal functioneren (op school, vrije tijd…) ernstig verstoort. Uitgangspunt moet zijn dat menstruatiepijn bij jonge meisjes niet normaal is en verder moet onderzocht worden.

De meest voorkomende klachten van endometriose

123-pijn-buik-12-12.jpg

Vaak voelt men helemaal niets. Er bestaat ook geen relatie tussen het voorkomen en de ernst van de klachten en de ernst van de endometriose: sommige vrouwen hebben bij uitgebreide endometriose nauwelijks of geen klachten, andere hebben bij milde vormen veel klachten.

Endometriose met ‘chocoladecysten’ op de eierleiders (‘Kystische endometriose’) en zogenaamde diepe endometriose gaat bijna altijd gepaard met veel pijn.

Pijnlijke menstruaties (dysmenorroe) 
Endometriose kan buikpijn vlak voor, tijdens en direct na de menstruaties veroorzaken. De pijn wordt meestal beschreven als stekend en aanhoudend, als een soort kramp.

Aanvankelijk is er alleen pijn tijdens de menstruatie, maar na verloop van tijd kan de pijn steeds eerder optreden. Soms is er zelfs chronische pijn die de hele tijd aanhoudt en die tijdens de menstruatie verergert. Naast de buikpijn kan ook lage rugpijn ontstaan.
Menstruatiepijn duidt niet altijd op endometriose en kan ook een andere oorzaak hebben.

Menstruatieproblemen
Veel bloedverlies en/of onregelmatige menstruaties.
Ook herhaalde  doorbraakbloedingen wanneer u de pil gebruikt, kan wijzen op endometriose. 

Pijn bij het vrijen (dyspareunie) 
De pijn ontstaat tijdens of vlak na het vrijen en bevindt zich diep in de buik of de schede. Ze wordt veroorzaakt door endometrioseplekjes rond de top van de schede. Pijn aan de ingang van de schede heeft meestal een andere oorzaak.

Klachten bij de ontlasting 
Als endometriose zich in de darm bevindt, kunnen problemen met de stoelgang ontstaan, zoals moeizame en/of pijnlijke ontlasting, diarree of constipatie. Bij ingroei van endometriose onder het darmslijmvlies kan bloedverlies uit de anus optreden. Dit gebeurt vaak tijdens de menstruatie, maar soms ook daarbuiten. Meestal heeft bloedverlies uit de anus een andere oorzaak, zoals aambeien.

Plasklachten
Plasklachten, zoals pijn bij het plassen of veelvuldige aandrang, kunnen met endometriose te maken hebben, maar hebben vaak een andere oorzaak. Soms is er ingroei van slijmvlies in de blaas. De urine kan dan tijdens de menstruatie bloederig zijn.

Plotse buikpijn
 ‘Chocoladecysten’ in de eierstokken, die gevuld zijn met bloed, kunnen na verloop van tijd openbarsten. Dat veroorzaakt plotse hevige buikpijn.

Verminderde vruchtbaarheid 
Endometriose is een belangrijke oorzaak van verminderde vruchtbaarheid. Naar schatting drie op de tien vrouwen die moeilijk zwanger worden, hebben endometriose. Wat niet betekent dat endometriose altijd gepaard gaat met een verminderde vruchtbaarheid of onvruchtbaarheid. Uit studies blijkt dat zowat 6 à 7 op 10 vrouwen met endometriose vroeg of laat toch zwanger raken.

In het algemeen geldt: hoe ernstiger en hoe uitgebreider de endometriose, hoe kleiner de kans dat u zonder medische hulp zwanger wordt.

Bij eierstokcysten en diepe endometriose is de kans op onvruchtbaarheid zeer groot.
Hoe komt dat endomentriose leidt tot verminderde vruchtbaarheid, is nog altijd niet helemaal duidelijk. Mogelijk belet het slijmvliesweefsel op de eierstokken de loslating van eitjes om bevrucht te worden, of zijn de eitjes van mindere kwaliteit. Een andere mogelijke verklaring is dat de ontstekingen die een gevolg zijn van endometriose, de kwaliteit van de eicellen of de zaadcellen aantasten.

Sociale problemen
De steeds terugkerende menstruatiepijn kan ertoe leiden dat u uw dagelijkse activiteiten niet meer kunt uitvoeren: afwezigheid op school of werk, last om deel te nemen aan vrijetijdsactiviteiten (sport, ontspanning...).
Pijn bij het vrijen kan relatieproblemen veroorzaken.

Wanneer naar de arts?

Hebt u tijdens uw menstruaties vaak buikpijn of andere klachten die mogelijk op endometriose kunnen wijzen, raadpleegt u het best uw huisarts. Pijnlijke menstruaties zijn niet normaal. Zeker wanneer de pijn niet verdwijnt wanneer u een pijnstiller neemt of als u ook pijn hebt wanneer u de pil neemt, moet u denken aan endometriose. 
Ook wanneer u problemen hebt om zwanger te worden, raadpleegt u het best uw huisarts. Dit kan een aanwijzing van endometriose zijn.

Op de website van de Nederlandse Endometriosestichting, vindt u een endometriosetest waarmee u kunt nagaan of u eventueel endometriose hebt.

Hier vindt u een aantal vragenlijsten die u kunnen helpen om uw bezoek aan de gynaecoloog voor te bereiden.

Diagnose: Hoe wordt endometriose vastgesteld ?

endometr-lapar-zw-250.jpg

via laparascopie- de zwarte puntjes wijzen op endometriose

Om na te gaan of uw klachten veroorzaakt worden door endometriose, wordt een gynaecologisch onderzoek verricht. Echoscopie en bloedonderzoek geven soms aanvullende informatie. Een kijkoperatie (laparoscopie) met weefselonderzoek kan duidelijk maken of er inderdaad sprake is van endometriose.

Gynaecologisch onderzoek 
Als eerste stap in de diagnostiek zal de arts navraag doen naar de klachten en een inwendig onderzoek doen. Hierdoor kan hij/zij eventuele cysten op de eierstokken, kleine, soms pijnlijk aanvoelende knobbeltjes op de baarmoederwand, en endometriumplekjes in de vaginawand opsporen.

Echografie
Met een vaginale echografie worden de verschillende organen van het kleine bekken op een scherm gevisualiseerd. Hierdoor kan een vergroting van of een cyste op de eierstokken worden gezien. Lichte vormen van endometriose zijn niet te zien bij echoscopisch onderzoek.

Laparoscopie
Om zeker van de diagnose te zijn, moet een kijkoperatie (laparoscopie) worden uitgevoerd. Hierbij wordt via een minuscule insnede ter hoogte van de navel een kijkinstrument ingebracht, waarlangs de organen van het kleine bekken rechtstreeks kunnen worden bekeken. Daarbij wordt meestal een klein stukje weefsel verwijderd (biopt) om in het laboratorium te onderzoeken.

Andere onderzoeken
- Soms wordt bloedonderzoek geadviseerd om de waarde van het CA125 te bepalen. De merkstof CA125 kan verhoogd zijn bij uitgebreidere vormen van endometriose, maar is vaak normaal bij lichtere vormen. Deze waarde is bij andere ziekten soms ook verhoogd, dus het zegt niet altijd zoveel.

- Soms wordt aanvullend onderzoek geadviseerd, zoals een CT-scan of een MRI. Evenals bij echoscopisch onderzoek worden lichte vormen van endometriose met deze onderzoeken niet opgemerkt.

zie ook artikel : Laparoscopie

Hoe wordt endometriose behandeld?

Of en hoe endometriose moet behandeld worden, is afhankelijk van de aard en de ernst van de klachten, de leeftijd en de eventuele kinderwens.
Lichte vormen van endometriose die niet gepaard gaan met (pijn)klachten, moeten meestal niet behandeld worden.

Ernstiger of uitgebreider vormen van endometriose, zeker wanneer die gepaard gaan met pijnklachten en/of een verminderde vruchtbaarheid, moeten daarentegen wel behandeld worden.

Endometriose kan behandeld worden met geneesmiddelen, een operatie of een combinatie van beide. Geneesmiddelen verhelpen of onderdrukken alleen de klachten, ze kunnen de aandoening zelf niet genezen. Ook herstel van vruchtbaarheid is niet mogelijk met geneesmiddelen.

Genezing is alleen mogelijk met een operatie waarbij alle zieke (door endometriose aangetaste) weefsels verwijderd worden. Na een operatie kan de endometriose terugkomen, omdat niet alle zieke weefsels verwijderd zijn, of omdat er nieuw baarmoederweefsel wordt gevormd.

123-versch-pillen-ab-antibiotica-05-17.jpg

Behandeling met geneesmiddelen


Pijnstillers
De pijnklachten (buikpijn, rugpijn, pijn bij het vrijen...) kunnen vaak voldoende behandeld worden met pijnstillers uit de groep van niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID’s) zoals diclofenac, ibuprofen of naproxen. Ze worden alleen ingenomen tijdens de menstruatie, op de dagen van veel buikpijn. Het is belangrijk zo snel mogelijk met het innemen te beginnen, zo mogelijk daags voor het begin van de menstruatie en zeker zodra de pijn opkomt: ze werken minder goed als de pijn al in volle hevigheid aanwezig is. U moet ze op geregelde tijdstippen innemen zolang de pijn duurt.

Hormonale behandeling
Een behandeling met hormonen heeft als doel om de oestrogeenproductie te onderdrukken en op die manier de menstruaties te onderbreken. Hierdoor verminderen de klachten en kunnen soms ook lichte endometrioseplekjes verdwijnen. Maar de ziekte zelf verdwijnt niet. Eens u met de behandeling stopt, keren de klachten terug. Ze hebben ook geen enkel effect op de verminderde vruchtbaarheid: integendeel zelfs, ze zorgen ervoor dat u niet zwanger kunt worden, of u mag tijdens het gebruik van deze geneesmiddelen niet zwanger worden omwille van de kans op bijwerkingen.

  • Orale anticonceptiva (de pil)

    Bij lichte vormen van endometriose kan de arts de pil voorschrijven en/of adviseren om de pil continu door te slikken, dus geen stopweek in te bouwen. Hierdoor groeit het baarmoederslijmvlies niet aan en blijven ook de endometrioseplekjes buiten de baarmoeder rustig.
    Soms kan tussentijds bloedverlies ontstaan. Dan kunt u tijdelijk twee pillen per dag nemen. Mocht dat niet helpen, dan kunt u een pilpauze van een week inlassen, de bloeding laten komen en daarna opnieuw beginnen met het continu slikken. Op die wijze kan het aantal bloedingen tot enkele per jaar worden teruggebracht.
    Twee- of driefasepillen zijn niet geschikt voor het achter elkaar doorgebruiken: de pil moet elke dag dezelfde hoeveelheid hormonen bevatten.
    Bij hoge bloeddruk wordt de pil soms ontraden. U stopt ook best met roken als u de pil neemt.
  •  Progesteronpreparaten 
    Het dagelijks slikken van tabletten die het hormoon progesteron bevatten (zoals Orgametril, Provera, Primolut, Duphaston...) of via injecties (zoals de ‘prikpil’) zorgt ervoor dat er geen eisprong optreedt en daarmee geen menstruatie.

    Soms treedt tussentijds bloedverlies op.
    De voornaamste bijwerkingen zijn: vocht vasthouden en gewichtstoename, hoofdpijn, misselijkheid, libidostoornissen, prikkelbaarheid en onregelmatig bloedverlies. In het algemeen zijn de bijwerkingen mild, maar soms zijn ze ernstig.
  • Hormonenspiraal
    Het hormonenspiraal wordt in de baarmoederholte gebracht en geeft daar een progesteronachtig hormoon af. Hierdoor komt het baarmoederslijmvlies in een ‘rustfase' waardoor het endometriose kan onderdrukken. Bij langer gebruik zorgt het spiraaltje bovendien voor lichtere bloedingen of soms zelfs geen bloedingen meer.

    Het voordeel van het spiraal tegenover de pil, is dat het hormoon progesteron vooral in de baarmoederholte en in de vrije buikholte aanwezig is en slechts of tot niets van dit hormoon. U kunt de eerste drie tot vier maanden last hebben van onregelmatig bloedverlies, maar daarna is dit minder en soms zelfs afwezig. Het spiraal werkt in principe vijf jaar. 
  • LH-RH-agonisten
    GnRH-agonisten of LH-RH-agonisten bootsen de situatie na de overgang na. Ze kunnen worden toegediend als injectie, als neusspray, of in de vorm van een klein staafje nder de buikhuid. Doordat weinig vrouwelijke geslachtshormonen worden aangemaakt, wordt er geen baarmoederslijmvlies meer opgebouwd en afgestoten. De menstruaties verdwijnen en endometrioseplekjes verschrompelen.

    U mag deze geneesmiddelen in principe niet langer dan een half jaar gebruiken omdat ze botontkalking veroorzaken. Duurt de behandeling langer dan een half jaar, dan kunt u tabletten oestrogenen krijgen die de botontkalking tegen gaan. Mogelijke bijwerkingen zijn opvliegers en een droge schede.
    De bijwerkingen verdwijnen als met deze medicijnen gestopt wordt.

123-chirurg-operatie-6-7.jpg

Chirurgische behandeling van endometriose

Het doel van een chirurgische behandeling is de radicale verwijdering van alle zieke (door endometriose aangetaste) weefsels. Hierdoor verdwijnen de klachten definitief, al kunnen ze achteraf wel terugkomen omdat niet alle ziek weefsel werd verwijderd of omdat nieuwe endometriosehaarden ontstaan. Bovendien is dat ook de enige manier om een eventuele verminderde vruchtbaarheid te herstellen.

Chirurgische behandeling van endometriose vergt de nodige ervaring om zeker te zijn dat alle ziek weefsel effectief verwijderd wordt en om schade aan omliggende weefsels en organen te voorkomen. U laat zich dan ook het best opereren in een ziekenhuis dat over de nodige ervaring beschikt met specialisten in gynaecologische of endometriumchirurgie, waar veel dergelijke operaties gebeuren en waar bij voorkeur ook meerdere disciplines samenwerken (gynaecologen, endoscopisch getrainde chirurgen voor gynaecologische, darm- en urinewegproblemen).

Omdat herval nooit uitgesloten is, wordt u meestal aangeraden om na de ingreep een bijkomende hormonale behandeling te volgen of om zwanger te worden. Een zwangerschap brengt immers een periode van negen maanden zonder maandstonden met zich mee, wat endometriose kan onderdrukken.

Laparoscopie (kijkoperatie)
Vermits laparoscopie onontbeerlijk is voor de diagnosestelling van endometriose, zal er bij kleinere endometrioseletsels vaak reeds op dat ogenblik chirurgisch worden ingegrepen. Zijn de letsels klein en verspreid over het kleine bekken, dan kan men deze eventueel met een speciaal laserapparaat vernietigen. Bij uitgebreidere vormen van endometriose is behandeling via laparoscopie vaak onmogelijk, vooral als er ernstige verklevingen zijn. Een laparoscopie is een relatief veilige en eenvoudige operatie waarvoor alleen een kleine snede in de buurt van de navel nodig is. Sommige vrouwen zijn in staat om na drie tot vijf dagen weer te werken, maar het duurt gewoonlijk minstens vijf tot zeven dagen voordat u terug helemaal op de been bent. 

Laparotomie (openbuikoperatie)
Een laparotomie is een operatie die via een snede in de buikwand plaatsvindt. Meestal wordt daarbij een `bikinisnee' aangebracht: een horizontale snede ter hoogte van de bovengrens van het schaamhaar. Tijdens de operatie probeert de gynaecoloog de endometrioseplekken, eventuele cysten en eventuele verklevingen zoveel mogelijk te verwijderen. Indien nodig kan ook schade aan organen (bijvoorbeeld de darmen, eierstokken...) worden gerepareerd. Soms moet een deel van de eierstok waarin zich een of meerdere chocolade-cysten bevinden, of de hele eierstok worden verwijderd. Een laparotomie vergt een langere ziekenhuisopname dan een laparoscopie. Voor een laparotomie verblijf je meestal 5 tot 7 dagen in het ziekenhuis en de herstelperiode is ongeveer 3 tot 6 weken. 

Verwijderen van de eierstokken en/of de baarmoeder (hysterectomie)
Bij een hysterectomie verwijdert de arts de baarmoeder met daarbij zo veel mogelijk endometriosehaarden en verklevingen. Indien nodig verwijdert de arts ook één of beide eierstokken en eileiders. Dit is slechts in zeer uitzonderlijke gevallen noodzakelijk wanneer geen andere oplossing bestaat, en alleen bij vrouwen die geen kinderen meer wensen. Het nadeel van het verwijderen van beide eierstokken is dat u voortijdig in de overgang komt. Overgangsklachten als opvliegers, nachtzweten en een droge schede komen na zo'n operatie dan ook vaak voor. Ook kan een voortijdige overgang bijdragen aan vervroegde botontkalking. In theorie kunnen endometriose-resten in de buikholte weer actief worden bij behandeling met oestrogenen. In de praktijk komt dit zelden voor, omdat slechts een kleine hoeveelheid oestrogeen wordt toegediend. 

Zwanger worden

Vrouwen met ernstige endometriose worden vaak moeilijk spontaan zwanger, ook na een chirurgische behandeling. In die situatie kunt u intra-uteriene inseminatie (IUI) of in vitro fertilisatie (IVF) overwegen. Bij IUI brengt de gynaecoloog het sperma rechtstreeks in de baarmoeder. Bij IVF bevruchten de zaadcellen de eicellen in een reageerbuis. De bevruchte eicel wordt daarna teruggeplaatst in de baarmoeder.

Bronnen
www.endometriosis.org
www.endometriose.nl
www.nhs.uk/conditions/Endometriosis/Pages/Introduction.aspx
www.nvog.nl
www.uzleuven.be/leuvens-universitair-fertiliteitscentrum/news/12/05/21/endometriose-blijf-er-niet-mee-rondlopen
www.amc.nl/web/Zorg/Patient/Opname-voor-meerdere-dagen/Gynaecologie-Algemeen-en-Oncologisch/Patienteninformatie/Endometriose.htm


verschenen op : 07/09/2017 , bijgewerkt op 06/09/2017

2 reacties

Endometriose

door anoniem, 18 juli 2017 om 15:19

Is er mogelijkheid om kinderen (gezonde kinderen te krijgen) ? En moet je dan 9 maanden rusten als je in verwachting bent ? Is het erfelijk via dochter en/of zoon ? Dus als ik het goed begrijp kan je er niet van genezen ? Mijn twee dochters hebben het.

Endometrioze

door Timmermans micheline , 13 februari 2014 om 08:55

Ik heb zeven operaties achter de rug met daarbij nog eens tien jaar suprafac gesnoven uiteindelijk ben ik me pas beginnen zeer goed voelen door te veranderen van dokter die geeft mij een spiraaltje geplaatst de laatste tien jaar van mijn menopauze. Vanaf dat moment ben ik beginnen leven zonder pijn. Nu vraag ik mij wel af kon deze maatregel niet eerder want tien jaar suprafac wat zijn daarvan de gevolgen nadien wel ging ik regelmatig voor bod scan Mvg Micheline

bekijk alle 2 reacties

Reageer zelf

verberg bovenstaande gegevens :
je naam en emailadres verschijnen dan niet bij je reactie.
hou me op de hoogte van reacties :
telkens iemand een reactie plaatst bij dit bericht ontvang je een e-mail.
tekens over.
pub