Sojamelk

Laatst bijgewerkt: June 2015 | 8 reacties

dossier Borstvoeding is de ideale voeding voor de zuigeling. Wanneer geen moedermelk beschikbaar is wordt een alternatieve voedingsbron - geadapteerde zuigelingen-voeding - aangeboden. De kwaliteit hiervan moet onderzocht worden en op alle gebied bevredigend gevonden, hoofdzakelijk voor wat de nutritionnele eigenschappen betreft. Daarbij dient moedermelk als "de" maatstaf.

De voornaamste alternatieve voedingsbron voor zuigelingen is koemelk. In oosterse landen echter zijn soja-eiwitten sinds zeer lang gebruikt voor de voeding van zuigelingen. In het Westen daarentegen werd pas in het begin van de 20ste eeuw voorgesteld een bereiding op basis van soja-eiwitten te gebruiken als alternatief voor moedermelk. In 1929 zijn soja-eiwitten ook als alternatieve eiwit-bron voorgesteld voor zuigelingen die een allergie voor koemelk-eiwittten vertoonden.

sojamelk-bonen-170_400_11.jpg
In België vertegenwoordigen sojamelken 8 à 10 % van de totale afzet geadapteerde zuigelingenvoeding en opvolgmelken. In de Verenigde Staten ligt dat cijfer veel hoger: de laatste tien jaren is het voorschrift van sojamelken er bijna verdubbeld zodat het aandeel van deze bereidingen er zowat 25 % van het totaal vertegenwoordigt. In andere geïndustrialiseerde landen daarentegen zijn deze bereidingen volledig afwezig.

2. Nutritionele waarde

Technologische aanpassingen bij de bereiding van de soja preparaten in de loop van de jaren 60 - onder andere het gebruik van soja eiwit-isolaat ter vervanging van soja-meel - hebben tot een betere digestibiliteit (minder diarree en flatulentie) en acceptabiliteit van de bereidingen geleid.

Uitgebreide onderzoeken hebben bijgedragen tot de geleidelijke aanpassing van de samenstelling van de soja-preparaten en tot de verbetering van de voedingswaarde van deze bereidingen, die aanvankelijk wel terdege te wensen lieten:
• extra ijzer- en zink-fortificatie
• extra L-methionine, L-carnitine en taurine toevoeging
• extra additie van calcium en phosphorus
• verwarming op hoge temperatuur voor de destructie van 80 à 90 % van de anti-protease activiteit (anti-trypsine, anti-chymotrypsine, en anti-elastine)

Welteverstaan voldoen de soja-bereidingen voor de zuigelingenvoeding ook aan alle wettelijke vereisten opgelegd door de richtlijnen van de Europese Gemeenschap: eiwit-gehalte, energiedensiteit, vitaminen en electrolyten gehalten, vetzuurmengsel... Dit is natuurlijk niet het geval voor preparaten op basis van soja eiwit die niet bestemd zijn voor gebruik in de zuigelingenvoeding. Veiligheidshalve zal men dezeprodukten nooit gebruiken ter vervanging van de melkvoeding bij de zuigeling en het jonge kind.

Ondanks deze verbeteringen blijven enkele nadelen gebonden aan deze preparaten:
• Blijkbaar is het niet mogelijk deze bereidingen phytaat-vrij te maken (residuele concentratie in de soja eiwit-isolaten: 1,5 %), met als gevolg een lagere biodisponibiliteit van phosphorus, ijzer en zink. Voor zink, bij voorbeeld, bedraagt de absorptie uit sojamelk niet meer dan 16%, te vergelijken met 41 % uit moedermelk.
• Phyto-oestrogenen (zg plantaardige oestrogen) zijn in deze preparaten aanwezig. In dieren-experimenten is duidelijk aangetoond dat deze substanties een biologische activiteit hebben. Bij de mens is nog niet geweten of dit eveneens het geval is.

zie ook artikel : Soja en phyto-oestrogenen

• Soja preparaten bevatten zeer hoge hoeveelheden aluminium (600 à 1300 ng/ml versus 4 à 25 ng/ml in moedermelk). Het aluminium is afkomstig van de additieven die gebruikt worden voor het aanrijken aan mineraal zouten. De toxiciteit van aluminium kenmerkt zich door neerslag in het bot en in het centraal zenuwstelsel, in het bijzonder bij patiënten met nier-insuffisciëntie, en onder andere bij prematuren. Bij een gezonde zuigeling is nooit een symptomatische aluminium-intoxicatie beschreven.
• Alle soja-bereidingen voor zuigelingen die in België verkocht worden zijn in principe lactose-vrij. Nochtans bevatten sommige vezels (stachyose en raffinose) en complexe suikers die in deze preparaten aanwezig zijn sporen lactose. Daarentegen bevatten sommige - recent op de markt gekomen - lactose-vrije bereidingen op basis van koemelk inderdaad geen lactose.

Aldus bieden bereidingen op basis van soja-eiwitten, in vergelijking met preparaten op basis van koemelk, geen enkel voordeel op nutritioneel vlak.

3. Sojamelk bij de normale voldragen pasgeborene

pasgeb-roze-mutsje.jpg
Er bestaan geen contra-indicaties tegen het gebruik van zuigelingen-voeding op basis van soja-eiwitten bij gezonde voldragen pasgeborenen en zuigelingen, ondanks een zeker aantal theoretische 'handicaps' van de soja-melk preparaten op nutritioneel vlak. Wanneer ouders voor een of andere reden (veganisme bij voorbeeld) weigeren aan hun kinderen koemelk te geven, moet zeker de voorkeur gegeven worden aan moderne preparaten op basis van soja-eiwitten eerder dan aan wetenschappelijk onverantwoorde alternatieven zoals amandel-melk en dergelijke.

zie ook artikel : Vegetarische baby's

4. Sojamelk bij de prematuur

Het gebruik van sojamelk moet afgeraden worden bij prematuur geboren kinderen, aangezien prematuur geboren zuigelingen gevoed met sojamelk een hoger risico van osteopenie (afname van hoeveelheid bot) vertonen, evenals, althans in sommige omstandigheden, een tragere gewichtstoename en een tragere lengtegroei.

Daarbij komt het vermoedelijk verhoogd risico van aluminium intoxicatie bij de vroeggeborene. De speciale preparaten voor de voeding van prematuur geboren kinderen, op basis van koemelk-eiwitten, zijn duidelijk beter aangepast.

zie ook artikel : Prematuur geboren baby

5. Gebruik van sojamelk als lactose-vrije voedingsbron

Bereidingen voor zuigelingen op basis van soja-eiwitten werden klassiek voorgeschreven bij kinderen met stofwisselingsziekten die een lactose-vrij dieet moeten gebruiken (bv.bij een lactoseintolerantie of een galactosemie); inderdaad zijn de meeste lactose-arme bereidingen op basis van koemelk-eiwitten niet volledig lactose-vrij. Nochtans is recent de indicatie van sojamelken op dit gebied in vraag gesteld: sporen lactose zouden vrijkomen uit vezel-residu's en complexe suikers die in deze bereidingen aanwezig zijn. Anderzijds zijn recent lactose-vrije melkbereidingen op basis van koemelk-eiwitten op de markt gebracht, die beter geschikt zijn voor kinderen die een lactose-vrij dieet moeten gebruiken .

zie ook artikel : Coeliakie en dermatitis herpetiformis (coeliakie van de huid)

6. Gebruik van sojamelk voor de realimentatie na acute gastro-enteritis

Acute gastro-enteritis kan in zeldzame gevallen aanleiding geven tot lactose intolerantie. Daarenboven is dit meestal een tijdelijk verschijnsel. Aldus verdragen de meeste zuigelingen bij de re-alimentatie hetzij moedermelk, hetzij de melkbereiding die zij voor de episode van gastro-enteritis gebruikten. De indicatie van een lactose arme melk na acute diarree is dus zeer beperkt.

Anderzijds suggereren sommige waarnemingen dat de consistentie van de stoelgang gedurende een langere periode abnormaal blijft wanneer bij de re-alimentatie gebruik gemaakt wordt van bereidingen op basis van koemelk-eiwitten. Dit heeft nochtans geen enkele weerslag op de nutritionele toestand van de zuigelingen. Ook is de "succes-rate" na realimentatie met soja-bereidingen en met bereidingen op basis van koemelk-eiwitten niet verschillend. Er is dus geen indicatie voor het systematisch gebruik van lactose-vrije bereidingen op basis van soja-eiwitten na een episode van acute diarree.

7. Sojamelk en allergie

urticaria-kind.jpg
Negentig procent van de eiwitten in soja-bereidingen bestaan uit 2 thermo-stabiele eiwitten, met een molekulair gewicht van respektievelijk 180.000 en 320.000. Het aantal potentiële antigenen na vertering is enorm. Blijkbaar geven soja-eiwitten minder frequent aanleiding tot allergische reacties dan koemelk-eiwitten (0,5 à 1,1 % versus 1,8 à 3,4 % van de kinderen tussen 0 en 12 maanden).

Bereidingen op basis van soja-eiwitten geven aanleiding tot allergische reacties waarvan de symptomatologie volledig overeenstemt met die veroorzaakt door koemelk-eiwitten: enteropathie, enterocolitis, proctitis. Hoewel uitzonderlijk, zijn anafylactische reacties na inname van soja-eiwitten nochtans beschreven. Er zijn er geen aanwijzingen dat het gebruik van bereidingen op basis van soja-eiwitten (al dan niet gecombineerd met borstvoeding) een bescherming zou bieden tegen de ontwikkeling, later in het leven, van symptomen van allergie.

Vijf en twintig à 60 % van de kinderen die een allergie voor koemelk-eiwitten vertonen, zullen eveneens tegen soja-eiwitten reageren. Omwille van de hoge frequentie van gekruiste allergie zijn bereidingen op basis van soja-eiwitten, sinds de ontwikkeling van bereidingen op basis van hydrolysaten van koemelk-eiwitten, niet meer aangewezen voor de behandeling van zuigelingen met allergie tegen koemelk-eiwitten.

zie ook rubriek over allergie

8. Gebruik van sojamelk bij zuigelingen met kolieken

In geïndustrialiseerde landen wordt bij 10 à 20 % van de zuigelingen de diagnose van 'kolieken' gesteld. Studies over het effect van de toediening van bereidingen op basis van soja-eiwitten bij dergelijke kinderen hebben geen enkel voordeel kunnen aantonen voortvloeiend uit het gebruik van sojamelken in deze omstandigheden.

zie ook artikel : Kolieken bij de baby

9. Richtlijnen voor het gebruik van bereidingen op basis van soja-eiwitten in de zuigelingenvoeding.

1. Hoewel deze bereidingen geen enkel voordeel bieden tegenover bereidingen op basis van koemelk-eiwitten bestaan er geen contra-indicaties voor het gebruik van geadapteerde zuigelingenvoeding en van opvolgmelken op basis van soja-eiwitten bij gezonde voldragen pasgeborenen en zuigelingen. Andere bereidingen op basis van soja-eiwitten zijn meestal niet aangepast en moeten vermeden worden in de zuigelingenvoeding. De relatief grote verspreiding van sojamelk is niet verantwoord door wetenschappelijke gegevens maar berust op subjectieve argumenten en is eerder het gevolg van mode-fenomenen (de "kracht" van soja!).

2. Het gebruik van deze bereidingen is af te raden bij prematuur geboren zuigelingen.

3. Deze bereidingen zijn niet meer aangewezen bij zuigelingen die omwille van een stofwisselingsziekte een lactose-vrij dieet moeten gebruiken (galactosemie o.a.).

4. De indicatie van lactose arme bereidingen, zoals sojamelk, na een episode van acute gastro-enteritis is zeer beperkt.

5. Sinds de ontwikkeling van bereidingen op basis van hydrolysaten van koemelk-eiwitten zijn bereidingen op basis van soja-eiwitten niet meer aangewezen voor de behandeling van zuigelingen met allergie tegen koemelk-eiwitten.

6. De diagnose van "kolieken" is geen indicatie voor sojamelken.

zie ook artikel : Koemelk, geitenmelk, schapenmelk en paardenmelk...


verschenen op : 01/09/2000 , bijgewerkt op 08/06/2015

8 reacties

kTrxwrYczsGApQlAsnx

door Lolly, 28 July 2011 om 03:21

A few years ago I'd have to pay someone for this infromiaton.

nieren

door van buggenhout, 17 February 2006 om 21:09

heb een donor nier die heel goed werkt drink alle avonden een grote pint soja melk is dat goed voor deze nieuwe nier met dank roger

Sojamelk en slijmvorming

door anoniem, 14 October 2005 om 00:41

Rijstmelk en granenmelk zijn ook een goede oplossing. Ik gebruik die van LIMA. Je kan ze ook zelf maken. Kijk eens op vegweb.com en ga naar "beverages" en dan naar "milk", daar vind je lekkere recepten.

Sojamelk en slijmvorming

door Margot Tirajoh, 10 October 2005 om 09:08

Beste Marja, Sojamelk veroorzaakt normaliter geen slijmvorming. Dus ik zou het uittesten. Ik ben ook overgestapt op sojamelk en overige sojaproducten licht verteerbaar is. Trouwens ook zure melkproducten zoals yoghurt en karnemelk schijnen slijmvorming te remmen. Veel Succes! Margot Tirajoh

slijmvorming?

door Marja, 25 April 2005 om 10:18

Geachte heer/mevrouw, Grag wil ik weten of sojamelk dezelfde slijmvorming geeft, of dat dit niet het geval is. Ik heb snel last hiervan en drink ik daarom geen melk. Ik wil wel graag iets mixen met melk maar ook om genoemde reden liever niet. Is sojamelk dan een optie? Bedankt alvast voor uw reactie Vriendelijke groeten Marja van Rijn.

bekijk alle 8 reacties

Reageer zelf

verberg bovenstaande gegevens :
je naam en emailadres verschijnen dan niet bij je reactie.
hou me op de hoogte van reacties :
telkens iemand een reactie plaatst bij dit bericht ontvang je een e-mail.
tekens over.
pub