Legionella of veteranenziekte

Laatst bijgewerkt: November 2015

dossier Legionella pneumophila is een bacterie die in 1977 erkend werd als ziekteverwekker van een longontsteking, het jaar waarin er 34 doden waren gevallen na een bijeenkomst van Korea-veteranen van de American Legion in een hotel in Philadelphia.
Ondertussen zijn er meer dan 34 Legionella-soorten beschreven waarvan 20 ziekteverwekkend voor de mens.

De meeste mensen worden echter niet ziek na besmetting. Wanneer de ziekte wel optreedt, is deze te behandelen met antibiotica. Doorgaans krijgt iemand alleen griep of longontsteking. Alleen in ernstige gevallen kan de ziekte, zonder de juiste behandeling, dodelijk zijn (dit is dan de zware vorm of Veteranenziekte).

water-loopt-kraan-200_07.jpg
Daarnaast bestaat er nog een ander ziektebeeld, namelijk Pontiac-fever ( de lichte vorm of ook Legionella-griep). Deze benaming komt voort van een epidemie in Pontiac, Michigan, waar werknemers in een groot kantoorgebouw enkele dagen hoge koorts, spierpijn en hoofdpijn hadden gekregen. Deze griepachtige verschijnselen gingen na enkele dagen over. Het airconditioningssysteem lag aan de basis van het verspreiden van de Legionella-bacterie.

Symptomen

De incubatieperiode bedraagt twee tot tien dagen. De symptomen variëren van een lichte koorts tot een longontsteking (pneumonie).
• De eerste symptomen zijn: algemeen ziektegevoel, spierpijn en lichte hoofdpijn.
• Later treedt meestal hoge koorts op, krijgt men last van droge hoest en kortademigheid.
• Diarree, braken, misselijkheid en abdominale pijnen kunnen zich voordoen.
Indien tijdig ontdekt, kan de ziekte met antibiotica worden behandeld.

Pontiac-fever is een griepachtige ziekte. De incubatieperiode bedraagt 1 tot 3 dagen. Volledig herstel kan optreden in 5 dagen zonder behandeling.

zie ook artikel : Longontsteking of pneumonie

Risico

Een legionellose treedt vooral op bij personen met een verhoogd risico:
• mensen met een chronische ziekte (hartziekte, diabetes…) of een verzwakt immuunsysteem.
• Bejaarden
• rokers
• Personen met chronische longaandoeningen of die een orgaantransplantatie hebben ondergaan of corticosteroïden nemen, zijn extra vatbaar.

Overdracht

Via warmwatercircuits en via de kraan, douches, whirlpools, airconditioning en koeltorens kunnen ze door verneveling verspreid worden. De gevormde aërosols kunnen in de longen terecht komen. Overdracht van mens op mens is nooit aangetoond.

Groeibevorderende omstandigheden

Legionella leeft wijdverspreid in water. Zij groeit in biofilms aan de oppervlakte van meren, rivieren en beken. Lage hoeveelheden kunnen in water uitgroeien tot hoge concentraties als groeibevorderende factoren (ijzeren leidingen, rubberen afdichtingen) aanwezig zijn.
Omstandigheden die een groei van de Legionella-bacteriën bevorderen zijn :
• stagnerend water,
• watertemperatuur tussen 20° C en 50° C, de optimale temperatuur is 35° C - 46° C,
• zuurtegraad tussen 5 en 8,5,
• sediment dat aanleiding geeft tot vorming van een biofilm,
• aanwezigheid van micro-organismen, zoals algen, flavobacteriën, Pseudomonas, amoeben
Vele warmwatercircuits hebben een temperatuur rond van 40° C. Bijgevolg zijn vele systemen besmet met de Legionella-bacterie.

Waterbronnen

koelinstall.jpg
De volgende waterbronnen zorgen voor optimale condities om de groei van Legionella te bevorderen:
• koeltorens, verdampers, vloeistofkoelers die werken op verdampen van water om warmte weg te nemen (industriële koelprocessen zijn gekende bronnen);
• warmwatercircuits en tanks met een watertemperatuur van ongeveer 40° C;
• bevochtigers en fonteinen die aërosols verspreiden en water op hogere temperatuur bevatten;
• ijzeren leidingen, rubberen afdichtingen;
• whirlpools;
• therapiebaden (>35° C);
• stagnatie van water op uiteinde van leidingen, standpijpen, oogdouches;
• airconditioning.
Bij water onder de 20° C vermenigvuldigt Legionella zich niet. Ze kunnen er wel in overleven. Water met een temperatuur boven de 55° C doodt de Legionella-bacterie.

Preventie

Centraal bij de preventie staat de temperatuur van het leidingwater. Warmwaterleidingen moeten, zo men werkt met een centrale verhitting, een temperatuur hebben van 60° C. Koudwaterleidingen moeten onder de 20° C blijven. De terugkeerleiding naar de verwarmer moet een watertemperatuur garanderen van minstens 50° C.
Problemen zijn :
• het onvoldoende geïsoleerd zijn van de leidingen;
• het te dicht bij elkaar leggen van het warm- en het koudwatercircuit;
• grote afstand tussen verhittingspunt en tappunt;
• onvoldoende capaciteit van de boiler of opslagtank;
• onvoldoende rondpompdebiet bij circulerende circuits;
• opslagtanks, boilers en douche- en kraankoppen moeten regelmatig gereinigd en ontkalkt worden;
• men moet stagnatie van het water in de leidingen voorkomen.
De hoge temperatuur van het warmwatercircuit veronderstelt het veralgemeend gebruik van thermostatische kranen.
Doorspoelen van de leidingen met water op hoge temperatuur is een doeltreffend middel. De bacterie sterft zeer vlug af (ongeveer drie minuten) bij temperaturen van 70° C. Daarom is het aan te raden het circuit door te spoelen met water van 70° C gedurende 5 minuten of 60° C of meer gedurende 20 minuten d.w.z. effectief tussen 60 en 70° C aan het tappunt.

zie ook artikel : Nieuw Legionellabesluit van kracht


verschenen op : 22/08/2002 , bijgewerkt op 01/11/2015
pub